Nieuws

Advocaat-generaal EU-Hof: lidstaten moeten humanitaire visa afgeven

Dinsdag 7 februari vond er een positieve ontwikkeling plaats in een zaak rond humanitaire visa. De advocaat-generaal van het Hof van Justitie van de EU publiceerde namelijk zijn advies in deze zaak. Volgens hem moeten de EU-lidstaten een humanitair visum afgeven als er een risico bestaat op foltering of onmenselijke of vernederende behandeling. De laatste maanden was er veel commotie rond het al dan niet uitreiken van humanitaire visa aan mensen in nood. Zonder humanitair visum moeten mensen op de vlucht voor oorlog, geweld en vervolging hun toevlucht zoeken tot mensensmokkelaars en gevaarlijke vluchtroutes. Wij pleiten al langer voor het gebruik van humanitaire visa. Dit is om vluchtelingen op een veilige en legale manier naar België en de EU te laten overkomen. Het advies van de advocaat-generaal is niet bindend. Het Hof zal zich in maart over de zaak uitspreken. Dat arrest zal daarna wel bindend zijn voor alle EU-lidstaten.

De zaak waarin dit advies werd gegeven, gaat over een gezin met minderjarige kinderen uit Aleppo, Syrië. Zij dienden in oktober 2016 een visumaanvraag in bij de Belgische ambassade in Beiroet, Libanon. Daarna keerden ze terug naar Syrië. Op 18 oktober 2016 wees de Dienst Vreemdelingenzaken de aanvraag af. Volgens deze dienst zijn Europese lidstaten niet verplicht om alle mensen die in een rampzalige situatie verkeren, tot hun grondgebied toe te laten. Het Syrische gezin diende daarop een beroep in bij de Raad voor Vreemdelingenbetwistingen. Gezien de kwestie over interpretatie en toepassing van de Europese wetgeving gaat, vroeg deze raad om uitleg aan het Europese Hof van Justitie. Dit Hof is namelijk de rechterlijke instantie die bevoegd is voor de interpretatie van de EU-wetgeving.

Op maandag 30 januari vond de hoorzitting plaats. De Belgische regering, andere EU-regeringen en ook ngo’s stuurden hun bijdragen naar het Hof. Gisteren publiceerde de advocaat-generaal zijn advies voor het Hof. Het Hof is niet verplicht om het advies te volgen. De rechters, die in alle onafhankelijkheid beslissen, nemen het wel in overweging.

Europese middenveld ijvert voor een Europa van bescherming

Op 31 januari en 1 februari kwamen een vijftigtal vertegenwoordigers van Europese ngo’s, vrijwilligersgroepen en burgerinitiatieven samen bij Vluchtelingenwerk Vlaanderen in Brussel voor het Civil Society Forum. Ze deelden ervaringen, uitdagingen en goede praktijken in de ondersteuning van asielzoekers en vluchtelingen en het promoten van hun rechten. “Het is vandaag onmogelijk zich in te zetten voor mensen op de vlucht vanuit een uitsluitend nationaal perspectief.” zegt Charlotte Vandycke, directeur van Vluchtelingenwerk Vlaanderen, “We kunnen niet naast de Europese dimensie kijken. Dit Civil Society Forum is voor ons een manier om nieuwe coalities op te starten en samen te ijveren voor een Europa van bescherming”.

De afgelopen jaren zijn er overal in Europa talloze nieuwe burgerinitiatieven, vrijwilligersgroepen en organisaties ontstaan om vluchtelingen te steunen. Vaak gaat het om burgers die actief worden waar de overheid tekort schiet. Zoals de vrijwilligers van het Mobile Info Team, die van kamp tot kamp rijden in het noorden van Griekenland om asielzoekers te informeren over hun rechten. Of het burgerinitiatief ‘Are you Syrious?’ dat in 2015 in Kroatië werd opgestart om de vluchtelingen langs de Balkanroute te ondersteunen. Inmiddels is het initiatief uitgegroeid tot een geregistreerde vzw met meer dan 200 actieve vrijwilligers die ook aan beleidsbeïnvloeding doet. Vluchtelingen zelf zitten niet te wachten om geholpen te worden, maar maken actief deel uit van deze beweging. Een mooi voorbeeld hiervan is de Greek Forum of Refugees, opgericht om vluchtelingen in Griekenland te verenigen om elkaar te ondersteunen en samen op te komen voor hun rechten.

De uitdagingen waar deze actoren in verschillende landen mee kampen zijn vaak dezelfde. Hoe geef je asielzoekers objectieve informatie? Hoe help je asielzoekers in detentie? Hoe ga je om met kwetsbare groepen zoals alleenstaande minderjarigen? Maar ook: hoe laat je je stem horen bij de beleidsmakers? Hoe kan je het beleid beïnvloeden?

Over deze en veel andere vragen bogen de deelnemers van het Civil Society Forum zich de afgelopen twee dagen.

Catherine Woollard van de Europese vluchtelingenorganisatie ECRE juicht het initiatief toe. We zijn de jongste jaren getuige geweest van onheilspellende en ontstellende tendenzen in Europa. Maar we hebben ook een golf van solidariteit zien ontstaan. Nieuwe actoren, individuele burgers, vluchtelingen zelf, stads- en gemeentebesturen zetten zich schrap om mensen op de vlucht te verwelkomen. 

We moeten samen opstaan en ons verzetten tegen de erosie van mensenrechten in Europa. We betuigen uitdrukkelijk onze steun aan initiatieven als dit forum, dat diverse groepen samenbrengt om mensenrechten te verdedigen.

Terwijl onze politieke leiders de standpunten van extremisten overnemen, strijden advocaten, activisten, burgers en vluchtelingen samen voor bescherming van mensen op de vlucht in Europa. Dit Civil Society Forum biedt hen een plek en een gelegenheid om ideeën en expertise te delen en verdere stappen te plannen. Dat geeft ons hoop.”

Waarom ons land ambitieuzer moet zijn in het opvangen van mensen op de vlucht

Boze Gentse vrijwilligers, zorgverleners en burgers protesteerden vrijdag tegen de abrupte verhuis van een dertigtal bewoners van het Reno-ponton, het Gentse asielcentrum dat wordt uitgebaat door G4S, en dat binnenkort de deuren dicht doet.

Minder dan een dag later ging kersvers president van de VS Trump over tot een ongehoord en arbitrair inreisverbod voor reizigers uit zeven landen, waaronder niet helemaal toevallig een aantal landen met een hoog aantal burgers op de vlucht. Duitsland en Frankrijk waren bij de eerste landen die de maatregel veroordeelden. De ministers van Buitenlandse Zaken van beide landen wezen erop dat de christelijke waarde 'bemin uw naaste' het westen verenigt. Intussen bleef het wachten op een reactie van onze eigen Belgische regering. Die liet op zich wachten en ging van lauw ('we zijn het niet eens') tot relativerend ('we moeten de beslissing in z’n context plaatsen en niet hysterisch doen'). Meer dan publieke stellingname is de praktijk van belang. Die is vrij duidelijk. Als er al sprake is van beminnen, dan toont de minnaar zich bijzonder koel.

In juni 2016 besloot staatssecretaris Francken (N-VA) om 10 000 opvangplaatsen te sluiten. Het aantal nieuwe aankomsten was namelijk fors gedaald, door de bedenkelijke vluchtelingendeal met Turkije en het afwerende Europese grensbeleid. Toen al protesteerde Vluchtelingenwerk tegen de aangekondigde sluiting. Omdat het akkoord met Turkije barsten vertoonde; omdat de grootschalige sluiting geen rekening houdt met plotse evoluties in de asielcrisis; omdat we vinden dat ons land ambitieuzer kan en moet zijn in het opvangen van mensen op de vlucht.

De nefaste gevolgen van die beslissing worden nu tastbaar. Mensen moeten weg van de plek waar ze intussen iets opbouwden en waar ze banden smeedden. Ze worden als meubilair verhuisd van het ene naar het andere opvanginitiatief. Intussen plant de staatssecretaris structurele besparingen bij opvangbeheerder Fedasil. Naast de zogenaamde noodzaak aan besparingen, speelt de onbewezen hypothese dat kwalitatieve opvang en begeleiding een aanzuigeffect zouden hebben.

Sinds de invoering van de opvangwet is de kwaliteit van de opvang van asielzoekers in ons land zichtbaar verbeterd. België doet het goed in vergelijking met andere Europese landen. Dat is onder meer te danken aan de betrokkenheid, het engagement en het harde werk van heel wat individuen, organisaties en diensten, van lokale vrijwilligers tot medewerkers van Fedasil, van gemeentebesturen en scholen tot het personeel van Het Rode Kruis. Overal doen mensen hun best om mensen op de vlucht op te vangen en te ondersteunen.

Terug naar af

Het is moeilijk te vatten dat een overheid, die van asielzoekers ernstige inspanningen vraagt om een inburgeringscursus te volgen en Nederlands te leren, diezelfde asielzoekers zonder verpinken verhuist naar elders. Opnieuw moeten mensen alles achterlaten: de vrienden en kennissen die ze leerden kennen, de begeleiders waarmee ze een band opbouwden, de vriendjes en de leerkrachten op school, de buurt en gemeente waar velen intussen al een jaar wachten op een beslissing over hun dossier. Helemaal absurd wordt het wanneer men eerst van mensen eist dat ze Nederlands leren, en die eis zelfs opneemt in een nieuwkomersverklaring, om hen vervolgens naar een opvangcentrum te verplaatsen in de Franstalige regio. Terug naar af.

Ook vrijwilligers en begeleiders, die mensen helpen een nieuw leven op te bouwen, tonen zich verbijsterd door deze ondoordachte beslissing. Zij zien al hun engagement in rook opgaan. Fedasil investeert al twee jaar lang in een betere overeenstemming tussen de noden van asielzoekers en de beschikbare opvangplaatsen. Die investeringen en inspanningen worden te niet gedaan door een “in- en uitklapbeleid” dat elke poging tot duurzaam en doordacht opvangen en begeleiden ondermijnt door besparingen.

Het massale vrijwilligerswerk en de doorgedreven inzet van professionals in ons land en de protesten in de VS tegen de muslimban hebben ogenschijnlijk weinig met elkaar te maken. Maar beide leggen iets fundamenteels bloot, namelijk datgene waarover de Franse en Duitse ministers van Buitenlandse Zaken het hadden wanneer ze christelijke waarden aanhaalden. Er is wel degelijk een breed draagvlak voor steun en hulp aan mensen op de vlucht, voor vreedzaam samenleven in diversiteit.

Kwaliteitsvolle opvang is duurzame opvang

Het is in ieders belang om asielzoekers en mensen op de vlucht waardig en fatsoenlijk op te vangen en ondersteuning te bieden. Landen met een gebrekkig onthaal en schamele opvang worden daar op langere termijn in geen geval voor beloond, maar betalen een hoge prijs in de vorm van samenlevingsproblemen en incidenten allerhande. Het soort problemen dat vervolgens leidt tot verkeerde beleidsbeslissingen, zoals een inreisverbod, het blokkeren van humanitaire visa of het versoepelen van uitwijsprocedures.

Wat we nodig hebben is onthaal, opvang en begeleiding met aandacht voor de psychosociale noden van mensen op de vlucht; die mensen helpen inburgeren; die mensen niet nodeloos in onzekerheid en onvoorspelbaarheid doen belanden, die mensen privacy en waardigheid bieden. Dat soort asielonthaal en -opvang moet niet afgebouwd, maar net uitgebouwd worden, in het belang van individuele asielzoekers, de samenleving, en iedereen die zich dagelijks beroepshalve of vrijwillig inzet voor mensen op de vlucht.

Woorden zijn van tel, maar daden nog veel meer.