Nieuws

Hoe kunnen we transitmigratie aanpakken?

In februari 2020 dienden een aantal parlementsleden van de federale N-VA-fractie een wetsvoorstel in om ‘inklimming’ in voertuigen strafbaar te maken. De Commissie Justitie van het parlement vroeg Vluchtelingenwerk Vlaanderen hierover een advies te formuleren. Wij kunnen het bestraffen van transitmigranten die vrachtwagens of andere voertuigen inklimmen niet steunen. Repressieve maatregelen hebben namelijk niet het afschrikkende effect dat ze voor ogen hebben.

Ontradingsbeleid  

Uit de toelichting bij dit wetsvoorstel blijkt dat het in de eerste plaats gericht is op migranten ‘in transit’. Dat zijn asielzoekers die door ons land reizen op weg naar een ander land waar zij asiel willen aanvragen, vaak het Verenigd Koninkrijk.

Het voorstel wil het ‘zonder toestemming binnenkomen of binnendringen in een voertuig, vaartuig, wagon of vliegtuig strafbaar stellen. Daarmee willen de indieners migranten in transit ontraden en afschrikken om de reis naar het Verenigd Koninkrijk te wagen. Ze riskeren een gevangenisstraf van maximum zes maanden of, indien er verzwarende omstandigheden zijn zoals een inklimming bij nacht of met twee of meer personen, maximum een jaar.

Kwetsbare mensen leven in angst

De regering verklaarde dat ze de strijd tegen mensensmokkel wil opvoeren, een voornemen dat wij absoluut toejuichen. Maar mensensmokkel bestrijden door de slachtoffers ervan te bestraffen is geen goede strategie.

Onderzoek toont aan dat ‘transitmigranten’ vaak een erg kwetsbaar profiel hebben. Door traumatische ervaringen in hun verleden kampen ze met angst voor autoriteiten. Daarom vertrouwen ze soms op mensensmokkelaars, die hen slecht informeren en aanraden om door te reizen naar het Verenigd Koninkrijk – dat is immers het verdienmodel van mensensmokkelaars. Wanneer men deze slachtoffers gaat straffen omdat zij de oversteek wagen, draagt men enkel bij aan deze angst en duwt men de migranten in transit verder ondergronds.

Criminaliseren mensen in transit

Men draagt ook bij aan de negatieve beeldvorming van migranten in transit, die worden voorgesteld als een homogene groep mensen die crimineel actief zijn, als ‘daders’. Nochtans hebben erg veel onder hen nood aan en recht op internationale bescherming. Uit ervaring met migranten in transit in de humanitaire hub in Brussel  weten we dat wanneer zij goed omkaderd en geïnformeerd worden, zij hun plannen om naar het VK te reizen vaak laten vallen en asiel aanvragen in ons land.

Dat is een betere optie voor de kwetsbare migranten in transit, voor wie een reis naar het VK immers altijd een groot veiligheidsrisico inhoudt. Het Europese Dublinsysteem vereist ook dat migranten die in België aangekomen zijn, hier een asielaanvraag doen en nergens anders. Het systeem bepaalt dat asielzoekers niet mogen kiezen waar zij om internationale bescherming vragen.

Het straffen van mensen in transit draagt niet bij aan een duurzame aanpak van de transitmigratie. Zolang er geen betere Europese coördinatie komt om de mensen die aankomen in de grenslanden te verspreiden over heel Europa, en zolang zij blijven vastzitten in kampen waar zelfs geen basisvoorzieningen aanwezig zijn, zullen deze mensen blijven proberen om naar plekken door te reizen waar hun mensenrechten wel gewaarborgd worden.

Constructieve begeleiding en omkadering

Repressieve maatregelen hebben niet het beoogde afschrikkende effect. Integendeel: vaak leidt repressie tot nog meer uitbuiting, mensensmokkel en gevaarlijke reismethodes. Wat wél werkt, is constructieve begeleiding en omkadering. De overheid kan deze kwetsbare mensen bereiken via toegankelijke en eerlijke communicatie, die hen erop wijst dat hun nood aan internationale bescherming ook in ons land op objectieve wijze beoordeeld wordt en dat zij ook hier een toekomst kunnen opbouwen indien zij erkend worden als vluchteling.

In plaats van de angst en het wantrouwen bij migranten in transit verder te voeden, moet de overheid proberen een vertrouwensband op te bouwen met de mensen die naar het VK willen doorreizen. Het middenveld, waaronder Vluchtelingenwerk, kan helpen om deze methodes om te zetten in beleid.

Meer weten?

Ons integraal advies aan de Commissie Justitie is hier na te lezen.

OPINIE: 'Hoe vermijden we de volgende affaire-Kucam?'

De zaak Kucam was nooit gebeurd als de toekenning van humanitaire visa onderworpen was aan gepaste procedures en op een transparante en objectieve wijze verliep. Waarom is het zover kunnen komen, en hoe moet het anders?

Al jaren roepen Belgische en Europerse beleidsmakers werk te willen maken van een beter 'gecontroleerde' toestroom van mensen op de vlucht aan de Europese grenzen. Hierdoor voert men een alsmaar harder en mensonwaardiger grenzenbeleid. Nochtans blijkt uit onderzoek van professor Hein de Haas aan de universiteit van Amsterdam, dat deze hardvochtige aanpak niet werkt en enkel leidt tot het gebruik van steeds gevaarlijkere routes: mensen die vluchten omdat ze vrezen voor hun leven, kun je niet zomaar tegenhouden.

Als we écht een einde willen maken aan de hoge sterftecijfers op zee en de overbelasting van grenslanden zoals Italië, Griekenland en nu ook de Canarische eilanden, moeten we inzetten op legale en veilige toegangswegen tot Europa. Op dit moment is een humanitair visum naast hervestiging en gezinshereniging de enige hoop voor vluchtelingen om op veilige wijze naar ons land te kunnen komen, zonder beroep te moeten doen op criminele mensensmokkelaars.

Wanneer mensen zo'n visum krijgen, kunnen zij een vliegtuig naar België nemen om hier asiel aan te vragen. Maar een compleet gebrek aan transparantie en waarborgen voor de erkenning van zo'n visum, leidde tot de zaak-Kucam. Tientallen mensen telden duizenden euro's neer voor een visum. Er was geen enkele controle door het kabinet op de uitreiking ervan. Hoog tijd om de procedure voor toekenning van humanitaire visa te herbekijken.

Staatssecretaris voor Asiel en Migratie Sammy Mahdi stelt in zijn beleidsnota dat de strijd tegen mensensmokkel een prioriteit is voor de regering. Eén cruciaal aspect van deze strijd is om het recht te laten zegevieren door de schuldigen te bestraffen. Maar repressie alleen is nooit de oplossing voor een probleem. "Maar repressie alleen is nooit de oplossing voor een probleem"

Wat vandaag ontbreekt in de Belgische strijd tegen mensensmokkel, is de politieke wil om smokkelaars wind uit de zeilen te nemen door mensen die vluchten voor geweld legale toegangswegen tot Europa te geven. Zo gaan zij hun leven niet meer in de handen van smokkelaars moeten leggen. Het is dan ook essentieel dat de wansituatie die nu aan het licht kwam niet resulteert in een terughoudendheid om in de toekomst nog humanitaire visa toe te kennen. De meest kwetsbaren in deze keten mogen niet opnieuw de gevolgen dragen van machtsmisbruik hogerop.

Waar ruimte is voor corruptie, omkoping en mensensmokkel, zijn transparantie en procedurele waarborgen de enige juiste reacties. De reactie van Sammy Mahdi in het federaal parlement afgelopen woensdag stelt ons enigszins hoopvol: ook hij erkent de nood aan meer transparantie en verantwoording bij het toekennen van humanitaire visa.

Toch hopen we dat de staatssecretaris verder gaat dan dat. Denk aan de zaak waarin de vorige staatssecretaris in 2016 hardnekkig weigerde om een Syrisch gezin uit Aleppo een humanitair visum te geven. Deze weigering is des te onthutsender gelet op het feit dat toen (en nu nog steeds) meer dan 95% van de Syriërs die een ontvankelijk verzoek om internationale bescherming aanvragen, erkend wordt als vluchteling of subsidiaire bescherming krijgt.

Deze zaak en de affaire-Kucam tonen aan dat een gebrek aan transparantie, controle en duidelijke procedures tot situaties leiden waarin mensen die recht hebben op bescherming daar geen toegang tot hebben.

Daarom roepen we op om ervoor te zorgen dat dergelijke wansituaties tot het verleden behoren. De toekenning van humanitaire visa moet uit de handen van de politiek genomen worden, en overgeheveld worden naar de diensten die nu al bevoegd zijn om de asielaanvragen in België te behandelen. Zij kunnen in alle onafhankelijkheid en transparantie beslissen of aanvragers al dan niet een humanitair visum krijgen.

In de praktijk zien we al jaren, ongeacht de politieke kleur van de staatssecretaris, dat humanitaire visa voornamelijk toegekend worden aan mensen die al een band met België hebben. Bijvoorbeeld via familieleden die hier verblijven of door een eerder verblijf in ons land. Laten we deze praktijk formaliseren door asielinstanties (Dienst Vreemdelingenzaken & Commissariaat-generaal voor de Vluchtelingen en de Staatlozen) objectief te laten beoordelen of er sprake is van een band met België en hen laten beslissen op basis van elementen in het dossier. Als democratisch orgaan bij uitstek moet het parlement altijd toezicht kunnen uitoefenen op deze procedure, aan de hand van periodieke rapportering van gemotiveerde beslissingen. "Het getuigt pas echt van daadkracht om maximaal in te zetten op een snelle én eerlijke behandeling van aanvragen voor humanitaire visa"

Bepaalde stemmen benadrukken een nood aan flexibiliteit bij de toekenning van humanitaire visa, om snel visa te kunnen uitreiken wanneer nodig. Maar de tegenstelling tussen snelle daadkracht en eerlijke procedures is een valse: het getuigt pas echt van daadkracht om maximaal in te zetten op een snelle én eerlijke behandeling van aanvragen voor humanitaire visa. Laat ons de focus daarom verleggen en zoeken naar oplossingen die werken voor alle betrokkenen: zij die publieke omkoping in de toekomst willen voorkomen, en zij die hopeloos op zoek zijn naar een veilige weg richting een veilige thuis. 

Veroordeling Kucam: gebrek aan transparantie en eerlijke procedures

veroordeling Kucam

Gisteren, dinsdag 12 januari, veroordeelde de correctionele rechtbank in Antwerpen het voormalige Mechelse N-VA-gemeenteraadslid Melikan Kucam tot 8 jaar cel wegens mensensmokkel, omkoping en lidmaatschap van een criminele organisatie. Tijdens de ambtsperiode van voormalig staatssecretaris voor Asiel en Migratie Theo Francken (N-VA) heeft Kucam in ruil voor grote sommen geld humanitaire visa uitgereikt aan 95 mensen.

Voornamelijk aan Assyrische christenen uit Syrië en Irak die op deze wijze de Syrische oorlog wisten te ontvluchten. Uit het vonnis blijkt dat vele van deze mensen na hun aankomst nooit asiel aanvroegen in België en sommigen ook naar andere EU-landen trokken. Hoewel de voormalige staatssecretaris en diens kabinet beweren niet op de hoogte geweest te zijn van de wanpraktijken van Kucam, konden deze enkel plaatsvinden door het gebrek aan transparantie in het huidige systeem van humanitaire visa.

Zo werden de namen die Kucam voorlegde nagenoeg zonder controle doorgegeven aan de Dienst Vreemdelingenzaken met de instructie om een humanitair visum uit te reiken aan deze mensen. Het feit dat dit kon gebeuren is te danken aan het ontbreken van objectieve criteria om te bepalen wie al dan niet in aanmerking komt voor een humanitair visum.

Daarnaast zorgt het gebrek aan legale toegangspoorten tot Europa en België ervoor dat mensen in oorlogssituaties zich genoodzaakt voelen om dergelijke sommen geld te betalen om hier op veilige wijze te geraken.

Wat is een humanitair visum?

Een visum is een officiële toestemming om een land binnen te komen en er tijdelijk te verblijven. Je kan zo’n visum vragen om verschillende redenen. Bijvoorbeeld als toerist, om te studeren of voor een zakenreis. Je kan ook een visum aan te vragen om humanitaire redenen.

Er bestaat geen algemene juridische definitie van humanitaire visa. Wij verstaan hieronder de toelating tot het grondgebied van een land die gevraagd en verleend wordt vanwege een humanitaire reden of een bijzondere situatie waarin de betrokken persoon zich bevindt.

De procedure en criteria voor toekenning van een humanitair visum zijn niet in de wet geregeld. Humanitaire visa zijn een ‘discretionaire bevoegdheid’. Dat betekent dat de minister of staatssecretaris voor asiel en migratie persoonlijk mag beslissen wie wel of niet zo’n humanitair visum krijgt. Het is een gunst die verleend wordt, geen recht. Een duidelijk beslissingskader ontbreekt. Er is geen juridische definitie in de wet.

Het gebrek aan transparantie is de voorbije jaren meermaals door diverse organisaties aangeklaagd. Reeds in 2018 deed Vluchtelingenwerk een voorstel om het systeem van humanitaire visa in België te hervormen met het oog op een eerlijke, transparante en humane procedure. Deze zaak belicht nogmaals de noodzaak van objectieve criteria en een duidelijke en toegankelijke procedure.

Hoe kan het anders?

De praktijk leert dat humanitaire visa nu al hoofdzakelijk uitgereikt worden aan mensen die al een band hebben met ons land, bijvoorbeeld omdat ze hier familie hebben of hier eerder al legaal verbleven. Vluchtelingenwerk dringt erop aan om de mogelijkheid om een humanitair visum aan te vragen voor deze mensen om te zetten in een recht op een humanitair visum wanneer de band die ze met ons land hebben aan bepaalde voorwaarden voldoet.

Ook voor anderen moet het mogelijk blijven om een aanvraag voor een humanitair visum te doen. Deze aanvraag moet zowel door de mensen zelf gedaan kunnen worden – in de Belgische ambassade in hun land van herkomst – als door derden bij de Dienst Vreemdelingenzaken in Brussel, in opdracht van de betrokkene(n).

Mensen die naar België kunnen komen met een humanitair visum moeten eenmaal hier steeds een asielaanvraag indienen in ons land. Daarom stellen wij voor dat het Commissariaat-generaal voor de Vluchtelingen en de Staatlozen (CGVS) een advies geeft m.b.t. de prima facie slaagkansen van de aanvraag om internationale bescherming van de verzoeker alvorens het humanitair visum uitgereikt wordt.

Dit alles moet een plaats krijgen binnen een ruimer kader dat mensen op de vlucht voor geweld en vervolging de kans geeft om op legale en veilige wijze asiel aan te vragen in België. Het gebrek hieraan en aan een duidelijk wettelijk kader rond humanitaire visa leidt tot mensensmokkel, zowel door criminele organisaties die operationeel zijn op de Middellandse Zee of Atlantische Oceaan als door machtsmisbruik zoals in de zaak Kucam.

Meer weten?

In dit document werkten wij een voorstel uit om de procedure om humanitaire visa toe te kennen humaner, transparanter en eerlijker te maken.