Elias (21)

  • In een Belgisch gesloten centrum  © Nick Hannes
  • Een gesloten centrum in België  © Pieter Stockmans
  • We kijken elke twintig minuten naar vliegtuigen die boven onze hoofden opstijgen 'We kijken elke twintig minuten naar vliegtuigen die boven onze hoofden opstijgen', zegt Elias  © Pieter Stockmans

‘In België zocht ik erkenning en begrip, maar vond ik afwijzing en opsluiting’

Op zijn zestiende alleen in België aangekomen. Zes keer asiel gevraagd, om niet op straat te hoeven slapen. Want daar had hij in Griekenland, Italië en Frankrijk trauma’s aan overgehouden. In België kreeg Elias te horen dat zijn vader werd vermoord en zijn moeder aan een hartaanval overleed. De rest van zijn familie woont in Iran. Elias woonde slechts twee jaar van zijn leven in Afghanistan, genoeg om vervolgd te worden door Taliban. België gelooft niet dat hij die tijd in Kaboel was. Tijdens de betoging van 25 september 2013, Elias’ laatste hoop, gebeurde iets dat hij nooit had verwacht: de politie pakte hem op om hem naar een gesloten centrum te brengen voor zijn uitwijzing. Ons gesprek in het gesloten centrum verloopt in vlot Nederlands.

Hoe was je leven in Afghanistan?

Elias: 'Ik woonde maar tot mijn tweede in Afghanistan, in Kaboel. Dan verhuisden we naar Iran, waar we de volgende vijftien jaar woonden. Maar in 2006 moesten we naar Afghanistan terugkeren omwille van politieke problemen tussen Iran en Afghanistan. Ik was toen zestien. Onmiddellijk kregen we problemen met de Taliban. Mijn papa en broer waren actief bij een politieke partij. Papa werkte ook als aannemer voor Amerikaanse bedrijven. Op een nacht vielen gemaskerde Taliban ons huis binnen. Ze sloegen me op het hoofd, op de neus en op de rug. Ik lag drie maanden in het ziekenhuis in Kaboel. Het bewijs van mijn opname heb ik nog. Twee jaar later in België, moest ik een operatie ondergaan aan mijn neus. Ik kan nog steeds moeilijk slapen door ademhalingsproblemen. En mijn rug is nog altijd kapot.'

Kan je iets vertellen over je vluchtroute naar België?

Elias: 'In Kaboel moesten we elke avond in een ander huis onderduiken. Een collega van mijn papa hielp mij te vluchten. Mijn ouders bleven achter. Alleen trok ik naar Iran, met een smokkelaar. Het duurde twee weken tot ik de grens bereikte. Vrienden van papa hadden de grenspolitie omgekocht om me door te laten. En dan trokken we ’s nachts te paard over de bergen, zodat de politie ons niet zou zien. In Izmir (Turkije) zetten smokkelaars me met tien anderen in een bootje. Er waren kinderen bij. Iedereen was bang. We moesten zeewater met onze handen uit de boot scheppen. Zes uur waren we onderweg naar Griekenland. Daar sloot de politie ons één week op in een gesloten centrum en dan regelden ze een grote boot naar Athene. In Athene sliep ik soms op straat of soms in een huis bij andere Afghanen. Er zijn daar geen asielcentra. Je kan er niet eens asiel vragen. Drie maanden lang kon ik geen douche nemen en had ik amper iets te eten. Ik werd depressief.'

'De enige uitweg was een bestelwagen met sinaasappelen op de boot van Griekenland naar Italië. Ik zat 24 uur in de koelwagen, in vriestemperaturen. Maar de Italiaanse politie stuurde ons terug naar Griekenland. Pas de derde keer lukte het. En dan, de trein naar Rome, weer op straat geslapen, twintig uur langs de zee tot in Frankrijk gewandeld, bijna dood van vermoeidheid en honger, met de trein tot in Parijs, afgewezen in hotels omdat we geen paspoort hadden, weer vijf dagen op straat. Er was geen plaats in de Franse asielcentra en ik had geen zin om op straat te blijven. Vrienden hadden me België aangeraden.'

Hoe is je asielprocedure in België verlopen?

Elias: 'Ik vroeg asiel aan en kreeg opvang in het centrum voor niet-begeleide minderjarigen in Neder-over-Heembeek. De dossierbehandelaar van het Commissariaat-generaal voor de Vluchtelingen en de Staatlozen vroeg me waar het parlement van Afghanistan ligt. Ik weet dat niet. “We geloven niet dat je één jaar in Kaboel hebt gewoond”, zegden ze. Ik zei dat ik één maand nodig had om documenten te laten overkomen. Mijn advocaat had gezegd om te wachten op de documenten vooraleer nog eens asiel aan te vragen, maar zonder asielaanvraag stond ik op straat. Ik was het echt beu om op straat te slapen, dus moest ik wel asiel vragen. Zo heb ik vijf keer asiel gevraagd, en elke keer was het negatief. Dan stuurde de vriend van mijn papa de documenten: het bewijs van mijn opname in het ziekenhuis in Kaboel en de lidkaart van de politieke partij van papa. Maar ook mijn zesde asielaanvraag, mét de documenten, werd afgewezen. “Je documenten bewijzen niet dat je van Afghanistan bent”, zegden ze. Maar ze kunnen het ziekenhuis toch bellen, of het kantoor van de partij? Dat is toch een bewijs?'

Wat zijn je ervaringen met België?

Elias: 'In België dacht ik begrip te vinden, maar na zes jaar in België zit ik in een gesloten centrum. Ik dacht dat alleen Iraniërs niets van Afghanen moesten hebben, maar nu weet ik dat dat ook geldt voor Europeanen. De enige die me echt begrijpt is Maria*, een vrijwilliger van een lokaal vluchtelingencomité. Als ik haar zie, zie ik mijn mama in Afghanistan. Ik volgde hier middelbaar en onthaalklassen Nederlands, en studeerde één jaar mechanica.'

'Na één jaar in België wilde ik al terug naar Afghanistan. Ik had het gehad met Europa en België. Al die procedures om gewoon wat begrip en bescherming te krijgen. Ik sprak aan de telefoon met de vriend van papa, maar die vertelde me: “Je papa is gedood door de Taliban, je moeder kreeg een hartaanval. Je hele familie is gevlucht. Kom niet terug naar Afghanistan.” Toen pas wist ik dat ik al een jaar wees was. Ik was in shock. Ik heb regelmatig zware hoofdpijn. In België had ik gehoopt mijn problemen te vergeten en een gezin te stichten. Ik had een arbeidskaart, waarmee ik vier maanden werkte bij een carwash. “Je moet niet aan Afghanistan denken, je moet aan je toekomst in België denken”, zei mijn psychiater. En nu zit ik hier opgesloten en gaan ze me terug sturen. Ik denk dat mijn psychologische problemen vanzelf zouden weggaan als ik maar stabiliteit zou hebben.'

Hoe verloopt je uitwijzingsprocedure naar Afghanistan?

We kijken elke twintig minuten naar vliegtuigen die boven onze hoofden opstijgen'We kijken elke twintig minuten naar vliegtuigen die boven onze hoofden opstijgen', zegt Elias  © Pieter Stockmans

Elias: 'Ik nam deel aan de bezettingsactie in de Troonstraat omdat ik gehoord had dat afgewezen Afghanen terug naar Afghanistan moeten. We betoogden voor onze mensenrechten bij UNHCR, de VN-vluchtelingenorganisatie, die naar beneden kwamen om te zeggen dat ze ons zouden helpen. Aan het kabinet van Maggie De Block kwam niemand naar beneden. Op woensdag 25 september waren we kwaad omdat tot dan toe niemand naar ons had willen luisteren. Een paar jongens begon aan de prikkeldraad te schudden en dan kwam het traangas. Zoveel dat we niks meer konden zien. Eén jongen was woedend omdat de politie met een stok op zijn hoofd had geslagen. Hij haalde een grote plaat van een bouwwerf en gooide die naar de politie. Kinderen liepen weg. Vrouwen vielen bewusteloos. De politie duwde ons vooraan en achteraan samen. En dan werd ik opgepakt. Met andere Afghanen werd ik in een politiecel opgesloten, mijn handen geboeid. Ik vroeg de agent om de boeien een beetje minder strak vast te maken, maar hij lachte me uit. Acht uur lang zat ik met de handen achter de rug geboeid in een enorm pijnlijke houding. Pas toen de aflossing van de wacht kwam, deed de andere politieagent mijn boeien uit. Mijn rug deed ongelooflijk veel pijn. Die agent wist natuurlijk niet dat de Taliban mijn rug kapot hadden geslagen.'

'De volgende dag kwamen politieagenten ons halen in de cel. Ze klapten in hun handen en lachten: “Jij gaat naar een gesloten centrum voor illegalen! Ken je dat? Daar krijg je een ticket voor Kaboel.” Ik zei dat ik een advocaat heb en dat Kaboel gevaarlijk is. “Fuck je advocaat”, antwoordde de agent. Mijn stem stokte. Alsof iemand mijn keel dichtkneep. Met zeven andere Afghanen brachten ze ons naar dit gesloten centrum. Het is de eerste keer dat ik zoiets zie. Ik zei tegen de anderen: “Dit zijn dus onze rechten in België. Na zes jaar België vliegen we de gevangenis in en gaan we terug naar Afghanistan.” Hier kijken we elke twintig minuten naar de vliegtuigen die boven onze hoofden opstijgen. We wachten op onze beurt.'

'Ik kreeg een uitwijzingsbevel met een inreisverbod. Wat betekent dat? Op dit document staat dat de politie het me heeft uitgelegd, maar dat is niet waar. Ik zit hier al vijf dagen en mijn advocaat laat niks van zich horen. De enige die ik sprak, was de sociaal assistent in dit centrum. “Je moet terug naar Afghanistan. Je kan hier tot vier maanden blijven. Je moet naar je ambassade voor je reisdocument. En dan boeken wij een ticket naar Afghanistan”, vertelde die. Ik heb nog geen afspraak met de ambassade gehad. De hele dag dwaal ik door de gangen van het centrum. Ik wil liever dood.'

Hoe zou je terechtkomen, als je binnenkort in Afghanistan zou landen?

Elias: 'Ik weet het niet. Mijn ouders zijn dood. Ik mis hen. Ik mis mijn voetbalploeg. Ik mis… een thuisland.'


* Fictieve naam omdat betrokkene te bang was om onder zijn echte naam te getuigen.

Verhaal opgetekend door Pieter Stockmans, beleidsmedewerker van Vluchtelingenwerk
oktober 2013

Kunnen uitgeprocedeerde asielzoekers opnieuw een asielaanvraag indienen? En waarom doen zij dat?

Ja, uitgeprocedeerde asielzoekers kunnen altijd opnieuw een asielaanvraag indienen. Dit moet mogelijk zijn, want het gebeurt dat asielzoekers relevante elementen die hun dossier staven pas verkrijgen nadat de asielinstanties al een beslissing hebben genomen. Als iemand vlucht is dat vaak halsoverkop, en dan heb je niet altijd documenten bij. Ook kan de situatie in het thuisland verslechterd zijn, waardoor zij op een later moment wel de bescherming van België nodig hebben.

In deze gevallen onderzoeken de asielinstanties eerst of de asielzoekers nieuwe elementen aanbrengt die de kans aanzienlijk groter maken op een positieve beslissing. Als zij vaststellen dat deze elementen aanwezig zijn, dan gaan zij het dossier verder opnieuw grondig onderzoeken.

Belangrijk: uitgeprocedeerde asielzoekers die een nieuwe aanvraag indienen, hebben geen recht op opvang tot de asielinstanties beslissen dat de nieuwe elementen aanwezig zijn.