Albanese moeder verdwijnt na zelfmoordpoging

  • Kris Van Duffel werkt voor het Stedelijk Opvanginitiatief in Gent (foto: Stad Gent)

Kris Van Duffel vertelt over zijn begeleiding en de moeilijkheden van het terugkeertraject

Besa, een alleenstaande moeder uit Albanië, gaat bij een sociale hulporganisatie aankloppen. Zij en haar twee kindjes van negen en zeven zijn mishandeld door haar echtgenoot. We bieden haar en haar kinderen onderdak in ons opvanginitiatief. De kinderen zien er vermoeid en getraumatiseerd uit, maar bloeien na een paar weken op hun Gentse school helemaal open. Besa staat op een wachtlijst bij het Centrum voor Geestelijke Gezondheidszorg in Gent, voor een behandeling tegen haar depressie.’

‘Net toen ze weer wat stabiliteit hadden gevonden, komt de negatieve asielbeslissing en moeten ze onmiddellijk naar de terugkeerplaatsen. We brengen het nieuws met een telefonische tolk. Besa breekt het gesprek onmiddellijk af. De kinderen worden nog maar eens halsoverkop uit hun klas weggerukt zonder een kans op een deftige afronding en afscheid. Is dat niet evenzeer traumatisch voor de andere klasgenootjes?’

‘Besa neemt een overdosis geneesmiddelen en wordt in het ziekenhuis opgenomen. Pas dan stelt Fedasil haar vrij van een verhuis naar een terugkeerplaats. Moet het dan echt eerst tot een hospitalisatie komen vooraleer Fedasil ziet dat de psychologische problemen gevaarlijk zijn? Een andere aanpak met meer omkadering – tolk ter plaatse, praten over terugkeer op het geschikte moment – had misschien drama’s kunnen voorkomen.’
‘Besa wordt ontslagen uit het ziekenhuis, maar bij ons kan ze niet meer blijven. Onze opvangstructuur beschikt niet over de juiste omkadering voor mensen met zelfmoordneigingen. We vragen en bekomen een transfer bij Fedasil, maar Besa wil er niet op ingaan. Ze is bij vrienden gaan wonen. In februari hebben we een laatste rondetafelgesprek met Besa en alle betrokken diensten. Ze legt de schuld voor haar situatie bij ons en vertrekt met slaande deuren. We hebben haar nooit meer terug gezien. Ik denk dat ze op dit moment ergens in Engeland ronddwaalt.’

Je kan een begeleiding van asielzoekers nooit reduceren tot een strak plan. Het zijn geen dossiers, maar mensen die elk een andere aanpak vragen. De terugkeerplaatsen maken brandhout van die gedifferentieerde aanpak.

‘Het is alsof de overheid ons niet vertrouwt. Waarom zouden ze afgewezen asielzoekers anders zo snel en abrupt bij ons wegplukken? Wij zijn nochtans voldoende capabel om asielzoekers de nodige informatie en begeleiding te bieden over hun opties. Wij staan verre van weigerachtig tegenover vrijwillige terugkeer, maar het is wel een kwestie van maatwerk. Waarom krijgen wij niet wat meer tijd en ruimte om dat te bieden? Het kan onmogelijk in de terugkeerplaatsen geleverd worden als alle vertrouwensbanden eerst worden opgeblazen. Wij kunnen deze kwetsbare mensen het best inschatten en toch hebben we niks in de pap te brokken na de negatieve beslissing.’

‘Besa verbleef met een enorme emotionele bagage in ons Stedelijk Opvanginitiatief. Je kan een begeleiding van asielzoekers nooit reduceren tot een strak plan. Het zijn geen dossiers, maar mensen die elk een andere aanpak vragen. De terugkeerplaatsen maken brandhout van die gedifferentieerde aanpak. Vooral kwetsbare asielzoekers met een psychische problematiek hebben een andere behandeling nodig. De plotse verhuis kan traumatiserend zijn en onderdrukte spanningen losweken.’

‘De overplaatsing naar de terugkeerplaatsen betekent het definitieve einde van de band met de asielzoekers en daardoor ook het einde van de invloed die wij en de overheid op hen hebben. Regelmatig moeten wij mensen op straat zetten, mensen die bereid zijn terug te keren, maar bang zijn dat hun medische, sociale of psychologische opvolging in de terugkeerplaatsen in het gedrang komt. Dus gaan ze er niet naar toe en zetten wij hen op straat terwijl wij hen perfect verder hadden kunnen begeleiden naar een terugkeer. Hoe zinloos is dat?’

Kris Van Duffel

“Als we informatie over vrijwillige terugkeer te veel opdringen na een eerste negatieve beslissing, tonen mensen angst: hun weigering wordt dan concreter. Dit terugkeertraject toont duidelijk de beperkte perspectieven die we aan de afgewezen asielzoekers kunnen bieden. Dat brengt een gelatenheid met zich mee en een verlies aan vertrouwen in onze begeleiding. Vanaf de eerste negatieve beslissing is de boodschap ‘terugkeer’ zo aanwezig dat het de hele begeleiding gaat overheersen. Dit kan perverse effecten hebben op de asielzoeker.” Marie-Paule Collinge, Cap-Migrants