Nieuws

Rechtbank veroordeelt Belgische staat asielzoekers direct op te vangen

Rechtbank veroordeelt Belgische staat asielzoekers direct op te vangen. 

Enkele weken geleden trok Fedasil instructies in waardoor verschillende groepen verzoekers om internationale bescherming (asielzoekers) sinds begin dit jaar geen opvang kregen en waartegen wij een beroep indienden bij de Raad van State. Vandaag zegt de rechtbank van eerste aanleg dat de Belgische staat het recht op opvang van asielzoekers miskent door hen niet direct op te vangen nadat zij hun nood aan bescherming uiten via het online afsprakenformulier van de Dienst Vreemdelingenzaken (DVZ).

Door de coronamaatregelen moeten mensen die asiel willen aanvragen in ons land sinds 3 april 2020 eerst via een online formulier een afspraak maken met de Dienst Vreemdelingenzaken (DVZ). Dan krijgen ze een e-mail met een afspraak. Pas met die afspraak mogen ze naar het aanmeldcentrum gaan.

Tussen het invullen van het online formulier en de afspraak bij DVZ krijgen ze geen opvang. Nochtans hebben ze daar wel recht op.

In de praktijk duurt het enkele dagen tot weken en in sommige gevallen zelfs maanden voor ze een afspraak krijgen. Ook gezinnen met kinderen, alleenstaande vrouwen en mannen met medische problemen en trauma's komen daardoor op straat en in zeer precaire situaties terecht. Waar het zo goed als onmogelijk is om de coronapreventiemaatregelen te respecteren.

Zo'n situatie is onaanvaardbaar en onwettig. Volgens het Europees en Belgisch recht hebben asielzoekers recht op opvang van zodra ze hun nood aan internationale bescherming kenbaar maken. Zelfs als dit vanwege de gezondheidscrisis niet meteen spontaan en fysiek aan het aanmeldcentrum zelf kan, is het invullen van het online formulier voldoende om hun vraag om bescherming te begrijpen.

Veroordelingen Fedasil

Fedasil is de laatste maanden al honderden keren veroordeeld door arbeidsrechtbanken om asielzoekers in afwachting van hun afspraak bij DVZ direct op te vangen. Volgens de rechters kan de achterstand die bij DVZ door de coronamaatregelen is opgebouwd niet verhaald worden op de mensen zelf, die duidelijk asielzoekers zijn en daarom recht hebben op een menswaardige en aangepaste opvang in afwachting van een beslissing in hun asielprocedure.

Sinds het begin van de coronacrisis hebben we de Staatssecretaris bevoegd voor asiel en migratie, Maggie De Block, Fedasil en DVZ meerdere keren aangesproken over de onhoudbare situatie. Maar er kwam geen oplossing. Ook niet nadat we de Belgische staat en Fedasil officieel in gebreke stelden. Hierdoor zagen we ons genoodzaakt samen een collectief beroep in te dienen. Dat beroep hebben we nu gewonnen.

Onmenselijke behandeling

Het huidige systeem komt in de praktijk neer op een asielquotum: het aantal asielaanvragen per dag wordt beperkt in functie van de capaciteit van DVZ en Fedasil. Dat is niet alleen in strijd met het recht op opvang maar ook het recht om internationale bescherming te vragen. Het opvangnetwerk staat onder druk als gevolg van een jarenlang slecht beheer en ondoordacht afbouwbeleid door de bevoegde Staatssecretarissen, en kan niet verweten worden aan de mensen op de vlucht zelf.

Wij eisen dat de overheid onmiddellijk het beleid stopzet dat nu door de rechtbank onwettig is verklaard, en dat ze direct opvang biedt aan mensen die via het afsprakenformulier kenbaar maken dat ze nood hebben aan bescherming. Wij kunnen als burgers niet aanvaarden dat de overheid steeds opnieuw onwettige maatregelen aanneemt die de rechten van mensen op de vlucht met de voeten treden. België moet een opvangbeleid voeren dat het Europees en Belgisch recht respecteert en dat vertrekt vanuit de rechten van mensen op de vlucht.

Ondertekenaars

CIRÉ, Vluchtelingenwerk Vlaanderen, ADDE (Association pour le droit des étrangers), Avocats.be, NANSEN, ORBIT vzw, Ligue des droits humains, CAW Brussel, Service droit des jeunes de Bruxelles, Plateforme citoyenne de soutien aux réfugiés

Perscontact

Charlotte Vandycke - Vluchtelingenwerk Vlaanderen - 0494 41 10 67

Federale regering weigert opvang aan bepaalde groep asielzoekers

De minister van Asiel en Migratie, Maggie De Block, maakte vorige week bekend dat bepaalde categorieën asielzoekers geen opvang meer krijgen vanaf vandaag. Nochtans is ons land bij wet verplicht mensen die asiel aanvragen op te vangen tijdens hun asielprocedure.

'De daklozenopvang in Brussel zit overvol. Dat betekent dat deze mensen nu moeten overleven op straat en daar ook hun procedure doorlopen. Een regering die een zelfgecreëerde opvangcrisis probeert op te lossen door doelbewust asielzoekers op straat aan hun lot over te laten is moreel laakbaar en handelt in strijd met het Belgisch en Europees recht. Dat terwijl er wél andere, menselijke, oplossingen zijn om de crisis in de opvang van asielzoekers aan te pakken,’ zegt Eef Heylighen, woordvoerder van Vluchtelingenwerk Vlaanderen.

Twee categorieën asielzoekers op straat

Het kabinet besliste dat mensen wiens Dublinbeslissing niet langer geldt, omdat de Belgische asielinstanties de procedure te lang lieten aanslepen, en mensen die al erkend zijn als vluchteling of subsidiaire bescherming hebben in een ander EU-land, geen opvang meer krijgen. Hoelang deze maatregel zal gelden, is niet duidelijk.  

Slechte leefomstandigheden in landen aan de grens

Mensen die vallen onder de Dublin-regeling moeten vaak terug naar het eerste land waar ze de Europese Unie binnenkwamen, of waar ze asiel aanvroegen. ‘België kan wel beslissen om de asielaanvraag toch zelf te behandelen maar dat wil ons land niet. Omdat heel wat asielzoekers via Griekenland of Italië in de EU arriveerden moeten ze naar deze landen terug. Daar zijn de omstandigheden heel slecht voor hen: de hygiëne laat er te wensen over, de asielprocedure is gebrekkig en er is niet altijd toegang tot juridische bijstand.  De andere landen van de EU zijn niet solidair en weigeren mensen op de vlucht over te nemen van de lidstaten aan de grenzen van de EU,' zegt Eef Heylighen.

'Wanneer België de asielzoekers die ze omwille van de Dublinverordening weigerden niet binnen de zes maanden overbrengt naar de bevoegde lidstaat, wordt België zélf verantwoordelijk om de asielprocedure te doen. Voor die verzoekers moet België het dossier dus terug zelf openen en behandelen. Deze mensen zijn nu één van de categorieën die Fedasil, de overheidsdienst voor de opvang van asielzoekers, niet meer mag opvangen. Bijgevolg moeten ze zelf op straat overleven,’ zegt Eef Heylighen.

In strijd met het recht op opvang

‘De erbarmelijke omstandigheden in de landen aan de grens is ook de reden waarom de tweede categorie mensen die geen opvang meer krijgen, mensen die al erkend zijn in een ander EU land, toch hier asiel aanvragen. Ook zij worden nu aan hun lot overgelaten op straat,’ voegt Eef Heylighen toe.

Nochtans kunnen mensen die al in een Europese lidstaat een beschermingsstatus hebben gekregen nog steeds asiel aanvragen in België. De Belgische vreemdelingenwet bepaalt dat het commissariaat hun aanvraag via een ontvankelijkheidsprocedure kan behandelen en sneller. Doorgaans zal de asieldienst geen nieuwe status geven in België.

'Tenzij de verzoeker bijvoorbeeld kan aantonen dat de levensomstandigheden in de andere lidstaat een onmenselijke en vernederende behandeling zou uitmaken dat in strijd is met het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens. Het gaat dus om een hoge drempel. Maar toch komt het voor dat mensen die al een beschermingsstatus in een andere lidstaat hebben toch opnieuw bescherming krijgen in België. Zo konden bijvoorbeeld kwetsbare families, waarvan familieleden een medische problematiek hadden, en reeds in Griekenland een beschermingsstatus hebben, toch nog een beschermingsstatus krijgen in België. Gedurende dat onderzoek hebben ze recht op opvang. Hen uitsluiten is in strijd met dat recht,' zegt Eef Heylighen. 

Geen wettelijke basis

Fedasil, de overheidsdienst voor de opvang van asielzoekers, mag enkel in de wettelijk omschreven gevallen de opvang beperken. Voor de groepen die Minister De Block nu wil uitsluiten is er geen wettelijke basis.

Het Europees Hof van Justitie benadrukte bovendien recent nog dat Fedasil verplicht is om verzoekers om internationale bescherming steeds een menswaardige levensstandaard te garanderen. Het Hof zei dat Fedasil er moet op toezien dat asielzoekers niet in een toestand van zeer verregaande materiële behoeftigheid terechtkomen, waardoor ze niet in staat zijn om te voorzien in de meest elementaire behoeften zoals wonen, eten, zich kleden en zich wassen.

Menselijke oplossingen opvangcrisis

De voorbije maanden gaf Fedasil , al herhaaldelijk aan dat de druk op het opvangnetwerk steeds hoger werd. Een nieuwe opvangcrisis was in de maak. ‘Deze crisis is niet alleen te wijten aan een toename van het aantal asielaanvragen in België maar vooral ook aan een langere asielprocedure, een gebrek aan personeel, én omwille van een ondoordacht op- en afbouwbeleid in de opvang dat de regering al jaren hanteert. Vandaag zijn de gevolgen voelbaar: weer mensen op straat,’ zegt Eef Heylighen. 

Wat stelt Vluchtelingenwerk voor?

  • Een flexibel opvangmodel dat rekening houdt met een fluctuerende aankomst van asielzoekers.
  • Overheid moet een jojo-effect in de opvang vermijden.  
  • Gebruik maken van andere wettelijke mogelijkheden om de druk op het opvangnetwerk te verlichten. Zoals een snellere, maar nog steeds kwalitatieve, asielprocedure, en indien nodig maatschappelijk dienstverlening via de OCMW’s te voorzien wanneer materiële opvang niet mogelijk is.
  • Meer middelen voor de asielinstanties.

Naar een duurzaam opvangbeleid: zeven feiten over opvang

Gisteren keurde de Commissie Financiën & Begroting van het Federale Parlement de uitgaven goed voor de maanden augustus, september en oktober. Daaronder bevond zich onder meer 40 miljoen euro voor de opvang van asielzoekers. Die uitgaven kaderen binnen de eerdere beslissing om extra plaatsen te creëren voor de opvang van asielzoekers. Deze extra plaatsen moesten opnieuw geopend worden, nadat de overheid, reeds enkele jaren een sterke afbouw deed in de opvang, zonder rekening te houden met de fluctuaties in het aantal aankomsten van asielzoekers.

Na de stijging van het aantal asielaanvragen in 2015, kenden we effectief een sterke daling in het aantal aankomsten. Daarom werden in 2016-2017 meer dan 13 750 plaatsen gesloten. Blind optimistisch over dalende asielaanvragen ging de regering in 2018 verder met deze afbouw en besloot ze om nog eens meer dan 6500 plaatsen te sluiten. Zo voerde ze steeds meer kwalitatieve opvangplaatsen en personeel af. Ze deed dat voorbarig en, ondanks heel wat waarschuwingen van het middenveld en politieke spelers. Al in de zomer van 2018 werd duidelijk dat dit het opvangnetwerk in de problemen zou brengen. Onze directeur, Charlotte Vandycke stelde vorige zomer treffend in een opiniestuk 'Vandaag snoeien in opvangplaatsen betekent morgen kampen met een nieuwe "opvangcrisis'. Uiteindelijk moest de regering de sluiting van 7 centra, goed voor 2000 plaatsen, on hold zetten en beslissen om terug meer dan 4000 nieuwe plaatsen creëren.

In het najaar van 2018 zagen we nog andere directe gevolgen van de afbouwbeslissing. Op 22 november 2018 zette ons land terug openlijk in op de 'asielcrisis'. Bij een toename van het aantal asielzoekers besliste de toenmalige staatssecretaris dat het aantal mensen dat asiel kan aanvragen te beperken tot vijftig per dag. De gevolgen waren onmenselijk, onaanvaardbaar én onwettig : doordat de overheid hen verhinderde om asiel aan te vragen, hadden ze geen toegang tot opvang, medische en psychologische bijstand en belandden ze op straat. Sommigen onder hen moesten meer dan tien keer terugkomen. Op 20 december 2018 sprak de Raad van State, na een beroep van Vluchtelingenwerk en partners, zich uit tegen deze maatregel, waarvan ze de onmiddellijke opheffing beval: Het recht om asiel aan te vragen is een fundamenteel recht. De daadwerkelijke toegang daartoe werd door deze maatregel extreem moeilijk gemaakt.

Slechts enkele weken daarvoor besliste de toenmalige staatssecretaris ook het Belgische hervestigingsprogramma, één van de weinig veilige en legale toegangswegen naar ons land, tijdelijk ‘on hold’ te zetten. Dit wegens een (zelfgecreëerd) gebrek aan opvangplaatsen. Ons land liet daarbij meer dan 200 vluchtelingen die klaar stonden om te vertrekken enkele maanden achter in grote onzekerheid en erbarmelijke omstandigheden. In het voorjaar van 2019 werd de hervestiging hernomen.

We vragen de volgende regering dan ook waakzaam te zijn voor dit soort kortzichtig beleid. We vragen dat een flexibel opvangmodel wordt ontwikkeld met voldoende structurele basiscapaciteit dat snel extra kwalitatieve plaatsen kan bij creëren indien nodig, waarbij de regering ook focust op kleinschalige opvang die zowel voor de bewoners, het personeel als de omgeving leefbaar is en kansen biedt. De regering moet ook voldoende middelen voorzien voor de werking van de instanties die de asielaanvragen behandelen, de Dienst Vreemdelingenzaken en het Commissariaat-generaal voor de Vluchtelingen en de Staatlozen. Wanneer de duur van de asielprocedure sterk oploopt, heeft dat immers een belangrijke impact op de bezettingsgraad in het opvangnetwerk.

 We geven daarom deze zeven feiten over opvang mee

1. Collectieve opvang is duurder dan individuele opvang

In oktober 2017 publiceerde het Rekenhof een rapport over de opvang van asielzoekers in België. Daaruit blijkt dat individuele opvang tussen de 8,10 euro en 19,97 euro per dag goedkoper is dan collectieve opvang.

2. Afbouw heeft een prijs

Een flexibel opvangmodel houdt rekening met een fluctuerende aankomst van asielzoekers. Om de financiële kost van asielopvang te controleren, moet de overheid een jojo-effect in de opvang vermijden. Na een vorige afbouwbeweging zorgde een plotse toename van het aantal asielaanvragen in 2015 ervoor dat in allerijl dure noodopvangplaatsen moesten worden geopend. Het personeel van de afgebouwde plaatsen was ontslagen; in de noodopvang ontbrak de nodige expertise. Deze situatie deed zich opnieuw voor in 2018. Opvangcentra die onder een afbouwbeweging werden gesloten, moesten opnieuw worden geopend, omdat de toenmalige staatssecretaris – ondanks meerdere waarschuwingen van onder meer zijn administraties – geen rekening hield de fluctuaties in de aankomst van asielzoekers.

Wil de toekomstige regering de financiële kost van asielopvang controleren, dan dient ze dat jojo-effect in de opvang te vermijden. We vragen dat ook de menselijke kost in rekening wordt gebracht. Met crisisplaatsen, nieuwe personeelsleden … organiseert België een minder kwalitatief onthaal dan met plaatsen met jarenlange ervaring.

3. Een goed opvangnetwerk is een divers opvangnetwerk

Individuele opvang is niet voor elke asielzoeker geschikt. Dat geldt evenzeer voor collectieve of semi-collectieve opvang. De overheid heeft een divers netwerk nodig met aangepaste opvangplaatsen naargelang ieders noden. Ook de mogelijkheden tot contact met de omgeving, de toegang tot (vrijwilligers)werk en opleidingen en de aangepastheid aan kwetsbare profielen moeten doorwegen bij kwaliteitscontrole en in de beslissingen over afbouw.

4. Meer dan zes maanden in collectieve opvang is onwettig en inhumaan

Experten bevelen steeds aan om het verblijf van een asielzoeker in collectieve opvang te beperken tot maximum zes maanden. Het Rekenhof bevestigt dat in een rapport over de opvang van asielzoekers. Verschillende studies tonen aan dat een lang verblijf in collectieve opvang onder meer leidt tot verlies van initiatief, het ontstaan of verergeren van medische problemen, slaapproblemen, depressies, een lager gevoel van eigenwaarde en een moeilijkere verwerking van traumatische ervaringen.[1] Het zorgt bovendien voor meer spanningen en onveiligheid in de centra.

In het belang van de asielzoekers, maar ook in het belang van het personeel van de centra en de omwonenden, dringt Vluchtelingenwerk Vlaanderen aan op het behoud van kleinschalige structuren waar autonomie, privacy en veiligheid voorop staan, en om het verblijf in grote collectieve centra onder geen beding langer dan 6 maanden te laten lopen.

5. Transparante kwaliteitsnormen en evaluatie zijn nodig voor planning opvangplaatsen

Het opvangmodel waarin collectieve opvang de norm is, werd nooit geëvalueerd. Een heikel punt daarin is dat de kwaliteitsnormen voor opvangplaatsen nog steeds niet publiek zijn. Er bestaat evenmin een onafhankelijk orgaan dat de kwaliteit van opvangplaatsen kan beoordelen. Het is dan ook onduidelijk op basis van welke criteria opvangplaatsen behouden of gesloten worden.

Kwaliteitsnormen over opvang horen rekening te houden met meer dan de aanwezigheid van bed, bad en brood. Breng de infrastructuur en bereikbaarheid van de opvangplaatsen in rekening, met de mogelijkheden om (vrijwilligers)werk te vinden, met de nabijheid van scholen, opleidingen en medische en psychologische zorg, met de mate van privacy en autonomie die aan de asielzoekers geboden wordt, en met de begeleiding die er kan worden voorzien.

6. Elke opvang moet een integrale begeleiding bieden

Wij pleiten sinds jaar en dag voor een integrale begeleiding met maatschappelijke, juridische, psychologische en medische begeleiding en aandacht voor alle mogelijke toekomstperspectieven. Goed ondersteund en geïnformeerd hebben mensen een beter begrip van hun situatie en werkelijke toekomstkansen en zijn ze beter in staat om eigen geïnformeerde keuzes te maken. Objectieve en volledige informatieverstrekking is hiervoor dé basis. De Belgische wet vraagt elke opvangstructuur, collectief of individueel, om asielzoekers informatie en ondersteuning te geven rond twee toekomstsporen: verblijf in België en vrijwillige terugkeer. Logisch, want ongeveer de helft van de mensen blijft in ons land en daar moeten geen kansen worden verspild om te werken aan hun toekomst in onze samenleving.

Er is nood aan publieke kwaliteitsnormen voor de begeleiding, en een uniform opleidingstraject voor alle begeleiders in het opvangnetwerk. Alleen zo kan men verzekeren dat alle bewoners dezelfde informatie en ondersteuning krijgen tijdens hun verblijf in de opvang.

7. Beschikbare opvangplaatsen kunnen beschermingsnood en woonnood lenigen

Wereldwijd zijn er 70,8  miljoen mensen op de vlucht. De meerderheid wordt opgevangen binnen het eigen herkomstland en in buurlanden.

In 2019 (januari tot juni 2019) vroegen in totaal 13.064 mensen asiel aan in België. België heeft de opdracht mensen die asiel aanvragen menswaardig op te vangen. Het gaat tenslotte om een bijzonder kwetsbare groep van mensen die op de vlucht zijn voor vervolging of geweld. Vorig jaar kreeg ongeveer de helft van de asielzoekers een positieve beslissing.

België kan meer doen. Wil onze regering tegemoet komen aan het pleidooi van de VN voor een evenwichtige verdeling van de verantwoordelijkheid, dan voorziet ze in een flexibel opvangnetwerk dat  geen opvangplaatsen sluit maar de (eventuele) beschikbare opvangcapaciteit en expertise gebruikt om meer inspanningen te doen voor hervestiging.

Luistert onze regering naar experten huisvesting, dan weet ze ook dat er een grote woningnood bestaat onder asielzoekers die een positieve beslissing hebben gekregen. Een tijdelijke onderbezetting van opvangplaatsen kan ook worden gezien als een tijdelijk vangnet voor erkende vluchtelingen, tot ze een eigen woonoplossing vinden. Ook in het kader van gezinshereniging zijn er precaire transitiemomenten zijn, waarop tijdelijke opvang kan zorgen voor een behoud van de investeringen in het integratietraject. De neerwaartse bewegingen die leiden tot dak- of thuisloosheid zijn immers een hindernis voor de vlotte integratie van nieuwkomers.

Nuttige links:


[1] De Jongh, S. (2007) Psychologische impact van (langdurig) verblijf in open centra op asielzoekers. Brussel: VUB (eindverhande-ling); ECRE (2001), Position on the Reception of Asylum Seekers, vnl. Punt 11 en 31; Commissioner for Human Rights (2010), Positions on the right to seek and enjoy asylum, Strasbourg, p.5; Federale ombudsman (2009), Onderzoek naar de werking van de open centra beheerd en erkend door Fedasil, Brussel, o.a. punt 3, 216-217, 237, 313, 417-426; Fedasil, december 2016, Studie Kwetsbare personen met specifieke opvangnoden, p.18