Nieuws

OPINIE: 'Hoe vermijden we de volgende affaire-Kucam?'

De zaak Kucam was nooit gebeurd als de toekenning van humanitaire visa onderworpen was aan gepaste procedures en op een transparante en objectieve wijze verliep. Waarom is het zover kunnen komen, en hoe moet het anders?

Al jaren roepen Belgische en Europerse beleidsmakers werk te willen maken van een beter 'gecontroleerde' toestroom van mensen op de vlucht aan de Europese grenzen. Hierdoor voert men een alsmaar harder en mensonwaardiger grenzenbeleid. Nochtans blijkt uit onderzoek van professor Hein de Haas aan de universiteit van Amsterdam, dat deze hardvochtige aanpak niet werkt en enkel leidt tot het gebruik van steeds gevaarlijkere routes: mensen die vluchten omdat ze vrezen voor hun leven, kun je niet zomaar tegenhouden.

Als we écht een einde willen maken aan de hoge sterftecijfers op zee en de overbelasting van grenslanden zoals Italië, Griekenland en nu ook de Canarische eilanden, moeten we inzetten op legale en veilige toegangswegen tot Europa. Op dit moment is een humanitair visum naast hervestiging en gezinshereniging de enige hoop voor vluchtelingen om op veilige wijze naar ons land te kunnen komen, zonder beroep te moeten doen op criminele mensensmokkelaars.

Wanneer mensen zo'n visum krijgen, kunnen zij een vliegtuig naar België nemen om hier asiel aan te vragen. Maar een compleet gebrek aan transparantie en waarborgen voor de erkenning van zo'n visum, leidde tot de zaak-Kucam. Tientallen mensen telden duizenden euro's neer voor een visum. Er was geen enkele controle door het kabinet op de uitreiking ervan. Hoog tijd om de procedure voor toekenning van humanitaire visa te herbekijken.

Staatssecretaris voor Asiel en Migratie Sammy Mahdi stelt in zijn beleidsnota dat de strijd tegen mensensmokkel een prioriteit is voor de regering. Eén cruciaal aspect van deze strijd is om het recht te laten zegevieren door de schuldigen te bestraffen. Maar repressie alleen is nooit de oplossing voor een probleem. "Maar repressie alleen is nooit de oplossing voor een probleem"

Wat vandaag ontbreekt in de Belgische strijd tegen mensensmokkel, is de politieke wil om smokkelaars wind uit de zeilen te nemen door mensen die vluchten voor geweld legale toegangswegen tot Europa te geven. Zo gaan zij hun leven niet meer in de handen van smokkelaars moeten leggen. Het is dan ook essentieel dat de wansituatie die nu aan het licht kwam niet resulteert in een terughoudendheid om in de toekomst nog humanitaire visa toe te kennen. De meest kwetsbaren in deze keten mogen niet opnieuw de gevolgen dragen van machtsmisbruik hogerop.

Waar ruimte is voor corruptie, omkoping en mensensmokkel, zijn transparantie en procedurele waarborgen de enige juiste reacties. De reactie van Sammy Mahdi in het federaal parlement afgelopen woensdag stelt ons enigszins hoopvol: ook hij erkent de nood aan meer transparantie en verantwoording bij het toekennen van humanitaire visa.

Toch hopen we dat de staatssecretaris verder gaat dan dat. Denk aan de zaak waarin de vorige staatssecretaris in 2016 hardnekkig weigerde om een Syrisch gezin uit Aleppo een humanitair visum te geven. Deze weigering is des te onthutsender gelet op het feit dat toen (en nu nog steeds) meer dan 95% van de Syriërs die een ontvankelijk verzoek om internationale bescherming aanvragen, erkend wordt als vluchteling of subsidiaire bescherming krijgt.

Deze zaak en de affaire-Kucam tonen aan dat een gebrek aan transparantie, controle en duidelijke procedures tot situaties leiden waarin mensen die recht hebben op bescherming daar geen toegang tot hebben.

Daarom roepen we op om ervoor te zorgen dat dergelijke wansituaties tot het verleden behoren. De toekenning van humanitaire visa moet uit de handen van de politiek genomen worden, en overgeheveld worden naar de diensten die nu al bevoegd zijn om de asielaanvragen in België te behandelen. Zij kunnen in alle onafhankelijkheid en transparantie beslissen of aanvragers al dan niet een humanitair visum krijgen.

In de praktijk zien we al jaren, ongeacht de politieke kleur van de staatssecretaris, dat humanitaire visa voornamelijk toegekend worden aan mensen die al een band met België hebben. Bijvoorbeeld via familieleden die hier verblijven of door een eerder verblijf in ons land. Laten we deze praktijk formaliseren door asielinstanties (Dienst Vreemdelingenzaken & Commissariaat-generaal voor de Vluchtelingen en de Staatlozen) objectief te laten beoordelen of er sprake is van een band met België en hen laten beslissen op basis van elementen in het dossier. Als democratisch orgaan bij uitstek moet het parlement altijd toezicht kunnen uitoefenen op deze procedure, aan de hand van periodieke rapportering van gemotiveerde beslissingen. "Het getuigt pas echt van daadkracht om maximaal in te zetten op een snelle én eerlijke behandeling van aanvragen voor humanitaire visa"

Bepaalde stemmen benadrukken een nood aan flexibiliteit bij de toekenning van humanitaire visa, om snel visa te kunnen uitreiken wanneer nodig. Maar de tegenstelling tussen snelle daadkracht en eerlijke procedures is een valse: het getuigt pas echt van daadkracht om maximaal in te zetten op een snelle én eerlijke behandeling van aanvragen voor humanitaire visa. Laat ons de focus daarom verleggen en zoeken naar oplossingen die werken voor alle betrokkenen: zij die publieke omkoping in de toekomst willen voorkomen, en zij die hopeloos op zoek zijn naar een veilige weg richting een veilige thuis. 

Rechtbank veroordeelt Belgische staat asielzoekers direct op te vangen

Rechtbank veroordeelt Belgische staat asielzoekers direct op te vangen. 

De Belgische staat is veroordeeld omdat asielzoekers die zich via de Dienst Vreemdelingenzaken online aanmelden, niet direct opvang krijgen. De Franstalige rechtbank van eerste aanleg in kort geding in Brussel geeft de staat nu dertig dagen de tijd om de situatie in orde te brengen.

Door de coronamaatregelen moesten mensen die asiel willen aanvragen in ons land sinds 3 april 2020 eerst via een online formulier een afspraak maken met de Dienst Vreemdelingenzaken (DVZ). Dan krijgen ze een e-mail met een afspraak. Pas met die afspraak mogen ze naar het aanmeldcentrum gaan.

Tussen het invullen van het online formulier en de afspraak bij DVZ krijgen ze geen opvang. Nochtans hebben ze daar wel recht op.

In de praktijk duurt het enkele dagen tot weken en in sommige gevallen zelfs maanden voor ze een afspraak krijgen. Ook gezinnen met kinderen, alleenstaande vrouwen en mannen met medische problemen en trauma's komen daardoor op straat en in zeer precaire situaties terecht. Waar het zo goed als onmogelijk is om de coronapreventiemaatregelen te respecteren.

Zo'n situatie is onaanvaardbaar en onwettig. Volgens het Europees en Belgisch recht hebben asielzoekers recht op opvang van zodra ze hun nood aan internationale bescherming kenbaar maken. Zelfs als dit vanwege de gezondheidscrisis niet meteen spontaan en fysiek aan het aanmeldcentrum zelf kan, is het invullen van het online formulier voldoende om hun vraag om bescherming te begrijpen.

Veroordelingen Fedasil

Fedasil is de laatste maanden al honderden keren veroordeeld door arbeidsrechtbanken om asielzoekers in afwachting van hun afspraak bij DVZ direct op te vangen. Volgens de rechters kan de achterstand die bij DVZ door de coronamaatregelen is opgebouwd niet verhaald worden op de mensen zelf, die duidelijk asielzoekers zijn en daarom recht hebben op een menswaardige en aangepaste opvang in afwachting van een beslissing in hun asielprocedure.

Sinds het begin van de coronacrisis heeft Vluchtelingenwerk de Staatssecretaris bevoegd voor asiel en migratie, Maggie De Block, Fedasil en DVZ meerdere keren aangesproken over de onhoudbare situatie. Maar er kwam geen oplossing. Ook niet nadat we de Belgische staat en Fedasil officieel in gebreke stelden. Hierdoor zagen we ons genoodzaakt samen een collectief beroep in te dienen. Dat beroep hebben we nu gewonnen.

Onmenselijke behandeling

Het huidige systeem komt in de praktijk neer op een asielquotum: het aantal asielaanvragen per dag wordt beperkt in functie van de capaciteit van DVZ en Fedasil. Dat is niet alleen in strijd met het recht op opvang maar ook het recht om internationale bescherming te vragen. Het opvangnetwerk staat onder druk als gevolg van een jarenlang slecht beheer en ondoordacht afbouwbeleid door de bevoegde Staatssecretarissen, en kan niet verweten worden aan de mensen op de vlucht zelf.

Vluchtelingenwerk en de andere ondertekenaars eisen dat de overheid onmiddellijk het beleid stopzet dat nu door de rechtbank onwettig is verklaard, en dat ze direct opvang biedt aan mensen die via het afsprakenformulier kenbaar maken dat ze nood hebben aan bescherming. Het is onaanvaardbaar dat de overheid steeds opnieuw onwettige maatregelen aanneemt die de rechten van mensen op de vlucht met de voeten treden. België moet een opvangbeleid voeren dat het Europees en Belgisch recht respecteert en dat vertrekt vanuit de rechten van mensen op de vlucht.

Ondertekenaars

CIRÉ, Vluchtelingenwerk Vlaanderen, ADDE (Association pour le droit des étrangers), Avocats.be, NANSEN, ORBIT vzw, Ligue des droits humains, CAW Brussel, Service droit des jeunes de Bruxelles, Plateforme citoyenne de soutien aux réfugiés

Onder druk van verschillende organisaties stopt de Belgische staat met uitsluiting opvang van bepaalde asielzoekers

Eind januari 2020 gingen verschillende organisaties in beroep tegen instructies van Fedasil waardoor bepaalde categorieën asielzoekers geen opvang meer kregen. Dit was volgens de Belgische overheid nodig om misbruik van de opvang tegen te gaan. Net voor de zitting voor de Raad van State plaats zou vinden, trekt Fedasil de instructies in en geeft daarmee toe dat deze onwettig zijn. Ze bereiden nieuwe instructies voor.

Dat lijkt een overwinning, maar we kunnen ons hier helaas niet over verheugen. Deze onwettige instructies hadden bijna negen maanden een verwoestend effect op honderden mensen, die zonder opvang en in een situatie van extreme onzekerheid aan hun lot overgelaten werden. Een situatie die nog verergerde door de COVID-19-pandemie.

Op basis van de instructies weigerde Fedasil opvang aan twee groepen asielzoekers. De eerste groep waren mensen waarvoor België eerst besliste dat een ander EU-land bevoegd is, maar die de overheid niet tijdig overdroeg aan dat land. Daardoor werd België verantwoordelijk voor hun procedure. 'Honderden mensen werden zonder opvang en in een situatie van extreme onzekerheid aan hun lot overgelaten'

De andere groep zijn mensen die internationale bescherming kregen in een ander EU-land, maar die terug bescherming in België vragen. Veel asielzoekers, komen de EU immers binnen via Griekenland of Italië. Daar zijn de opvangomstandigheden slecht en de asielprocedure gebrekkig. Er is bovendien een moeilijke toegang tot juridische bijstand en medische zorg en mensen krijgen er te maken met ernstige discriminatie.

Moria

Het drama op Moria was het beste bewijs dat we binnen de EU niet alle lasten bij de lidstaten aan de grens kunnen leggen. Deze twee groepen hebben net zoals andere asielzoekers die wachten op een beslissing, recht op een menswaardige opvang. De Belgische opvangwet van 2007 bepaalt in welke gevallen Fedasil het recht op opvang  kan beperken of intrekken, en deze groepen zijn daarin niet voorzien. Er was dus geen wettelijke basis om hen volledig uit te sluiten en de beslissing over hun procedure op straat te laten afwachten.

In mei dit jaar al adviseerde de auditeur van de Raad van State om de instructies te vernietigen. Nu Fedasil, aan de vooravond van de hoorzitting van 14 september 2020, de instructies  intrekt, geven ze eindelijk toe dat deze onwettig waren maar vermijden ze een officiële vernietiging.

Opvangnetwerk onder druk

Het opvangnetwerk van Fedasil staat al jaren onder druk. Dat is vooral te wijten aan de ondoordachte afbouw van opvangplaatsen die de regering de voorbije jaren deed. Dit kan niet verhaald worden op de asielzoekers. 'Het opvangnetwerk van Fedasil staat al jaren onder druk. Dat is vooral te wijten aan de ondoordachte afbouw van opvangplaatsen die de regering de voorbije jaren deed'

We worden te vaak gedwongen om juridische stappen te zetten tegen de staat, omdat zij haar verplichtingen niet nakomt. Ook vandaag nog is dat het geval. Sinds de sluiting van het aanmeldcentrum en de omschakeling naar een digitaal afsprakensysteem in het kader van de coronamaatregelen, verblijven honderden asielzoekers op straat in afwachting van hun afspraak. 

Deze situatie noodzaakte ons opnieuw om naar de rechter te stappen. We vrezen dat de nieuwe instructies, die Fedasil nu aankondigt, ook opnieuw vooral ontrading en afschrikking tot doel hebben, in plaats van het respect voor de fundamentele rechten van mensen op de vlucht.  

Er is dringend nood aan een koerswijziging in het opvangbeleid. Fedasil en deBelgische overheid moeten hun wettelijke verplichtingen nakomen en de fundamentele rechten van asielzoekers respecteren. Dat geldt des te meer in de huidige gezondheidscrisis.

Ondertekenaars

CIRÉ, Vluchtelingenwerk Vlaanderen, NANSEN, Ligue des Droits Humains, Liga voor Mensenrechten, ADDE (Association pour le droit des étrangers), Avocats.be: (Ordre des Barreaux Francophones & Germanophones)