Hoe kunnen we transitmigratie aanpakken?

In februari 2020 dienden een aantal parlementsleden van de federale N-VA-fractie een wetsvoorstel in om ‘inklimming’ in voertuigen strafbaar te maken. De Commissie Justitie van het parlement vroeg Vluchtelingenwerk Vlaanderen hierover een advies te formuleren. Wij kunnen het bestraffen van transitmigranten die vrachtwagens of andere voertuigen inklimmen niet steunen. Repressieve maatregelen hebben namelijk niet het afschrikkende effect dat ze voor ogen hebben.

Ontradingsbeleid  

Uit de toelichting bij dit wetsvoorstel blijkt dat het in de eerste plaats gericht is op migranten ‘in transit’. Dat zijn asielzoekers die door ons land reizen op weg naar een ander land waar zij asiel willen aanvragen, vaak het Verenigd Koninkrijk.

Het voorstel wil het ‘zonder toestemming binnenkomen of binnendringen in een voertuig, vaartuig, wagon of vliegtuig strafbaar stellen. Daarmee willen de indieners migranten in transit ontraden en afschrikken om de reis naar het Verenigd Koninkrijk te wagen. Ze riskeren een gevangenisstraf van maximum zes maanden of, indien er verzwarende omstandigheden zijn zoals een inklimming bij nacht of met twee of meer personen, maximum een jaar.

Kwetsbare mensen leven in angst

De regering verklaarde dat ze de strijd tegen mensensmokkel wil opvoeren, een voornemen dat wij absoluut toejuichen. Maar mensensmokkel bestrijden door de slachtoffers ervan te bestraffen is geen goede strategie.

Onderzoek toont aan dat ‘transitmigranten’ vaak een erg kwetsbaar profiel hebben. Door traumatische ervaringen in hun verleden kampen ze met angst voor autoriteiten. Daarom vertrouwen ze soms op mensensmokkelaars, die hen slecht informeren en aanraden om door te reizen naar het Verenigd Koninkrijk – dat is immers het verdienmodel van mensensmokkelaars. Wanneer men deze slachtoffers gaat straffen omdat zij de oversteek wagen, draagt men enkel bij aan deze angst en duwt men de migranten in transit verder ondergronds.

Criminaliseren mensen in transit

Men draagt ook bij aan de negatieve beeldvorming van migranten in transit, die worden voorgesteld als een homogene groep mensen die crimineel actief zijn, als ‘daders’. Nochtans hebben erg veel onder hen nood aan en recht op internationale bescherming. Uit ervaring met migranten in transit in de humanitaire hub in Brussel  weten we dat wanneer zij goed omkaderd en geïnformeerd worden, zij hun plannen om naar het VK te reizen vaak laten vallen en asiel aanvragen in ons land.

Dat is een betere optie voor de kwetsbare migranten in transit, voor wie een reis naar het VK immers altijd een groot veiligheidsrisico inhoudt. Het Europese Dublinsysteem vereist ook dat migranten die in België aangekomen zijn, hier een asielaanvraag doen en nergens anders. Het systeem bepaalt dat asielzoekers niet mogen kiezen waar zij om internationale bescherming vragen.

Het straffen van mensen in transit draagt niet bij aan een duurzame aanpak van de transitmigratie. Zolang er geen betere Europese coördinatie komt om de mensen die aankomen in de grenslanden te verspreiden over heel Europa, en zolang zij blijven vastzitten in kampen waar zelfs geen basisvoorzieningen aanwezig zijn, zullen deze mensen blijven proberen om naar plekken door te reizen waar hun mensenrechten wel gewaarborgd worden.

Constructieve begeleiding en omkadering

Repressieve maatregelen hebben niet het beoogde afschrikkende effect. Integendeel: vaak leidt repressie tot nog meer uitbuiting, mensensmokkel en gevaarlijke reismethodes. Wat wél werkt, is constructieve begeleiding en omkadering. De overheid kan deze kwetsbare mensen bereiken via toegankelijke en eerlijke communicatie, die hen erop wijst dat hun nood aan internationale bescherming ook in ons land op objectieve wijze beoordeeld wordt en dat zij ook hier een toekomst kunnen opbouwen indien zij erkend worden als vluchteling.

In plaats van de angst en het wantrouwen bij migranten in transit verder te voeden, moet de overheid proberen een vertrouwensband op te bouwen met de mensen die naar het VK willen doorreizen. Het middenveld, waaronder Vluchtelingenwerk, kan helpen om deze methodes om te zetten in beleid.

Meer weten?

Ons integraal advies aan de Commissie Justitie is hier na te lezen.