Brieven aan asielzoekers: onaanvaardbare afschrikking

  • Brief Afghanen

De staatssecretaris voor Asiel en Migratie Theo Francken stuurde voor de derde keer een brief aan asielzoekers, dit keer aan de Afghaanse asielzoekers. Begin oktober stuurde hij er een naar alle Irakezen en midden november een naar alle asielzoekers. De staatssecretaris zegt dat hij hiermee de asielzoekers wil informeren. De toon, woordkeuze en inhoud van al de drie brieven geven echter het echte doel weg: asielzoekers afschrikken en zover krijgen dat zij niet naar België komen. Voor Vluchtelingenwerk is dit onaanvaardbaar want dit staat op gespannen voeten met het fundamentele recht om asiel aan te vragen.

Toon en woordkeuze

De toon en de woordkeuze getuigen van weinig empathie voor de situatie van mensen op de vlucht. De brief legt de nadruk op het feit dat het asielsysteem zwaar belast is en daarom een beslissing lang op zich zal laten wachten. De geruststelling dat wie bescherming nodig heeft die ook zal krijgen staat er niet in.

Bovendien gebruikt de staatssecretaris de huidige tekortkomingen van het systeem als elementen om de asielzoekers af te schrikken. De procedure zou te lang zijn en de opvang niet comfortabel genoeg.

Terugkeer overwegen

De brief voor alle asielzoekers spoort hen duidelijk en expliciet aan om vrijwillige terugkeer te overwegen als zij vinden dat de 'wachttijd' om een beslissing in hun aanvraag te krijgen te lang is. Vrijwillige terugkeer kan immers op kosten van de staat. Vluchtelingenwerk is altijd voorstander geweest voor informatie over terugkeer vanaf het begin van de procedure. Dit kan pas als een goede analyse is gemaakt van de reden waarom iemand zijn of haar land heeft verlaten. Het moet met andere woorden gebeuren in het kader van een psychosociale begeleiding op maat. Door een begeleider, in persoonlijke gesprekken. Een formele brief van de staatssecretaris is geen manier om vrijwillige terugkeer aan te kaarten.

Of beter nog: niet vertrekken

De brief aan de Afghanen gaat nog een stap verder: de staatssecretaris spoort hen aan om niet eens uit hun thuisland te vertrekken. De brief stelt dat ‘mensensmokkelaars betalen om naar Europa te komen tijds- en geldverspilling is’ omdat het hen in gevaar brengt en er geen zekerheid bestaat op de uitkomst van hun asielprocedure. Vluchtelingenwerk tilt hier zwaar aan want de staatssecretaris pakt hiermee de enige hoop van vluchtelingen op bescherming in één klap af. Wat moeten zij dan doen volgens de staatssecretaris? Het zekere (vervolging en oorlog) voor de onzekere (uitkomst van de asielprocedure) nemen? Feit is dat er zo goed als geen legale manier zijn voor vluchtelingen om naar België te reizen. Mensensmokkelaars betalen is dan geen keuze, maar een noodzaak.

Bewust foute, onvolledige en misleidende informatie

Alle brieven bevatten minstens onvolledige en soms gewoon foute informatie. De brief naar alle asielzoekers stelt dat vluchtelingen slechts een tijdelijke verblijfsvergunning zullen krijgen. Dit is nog niet het geval. Het wetsontwerp van de regering hierover is nog niet eens besproken in het Parlement, laat staan dat het van kracht zou zijn. Vluchtelingen krijgen vandaag de dag nog steeds een verblijfsvergunning van onbepaalde duur. Ook verwijst de brief naar nog een niet-gestemde wetswijziging rond de langere behandelingstermijn voor gezinshereniging. Beide wetsontwerpen zullen eens van kracht nadelige effecten hebben voor vluchtelingen. Door ze voor te stellen alsof zij nu al geldig zijn, is de staatssecretaris de asielzoekers gewoonweg aan het misleiden.

Ook over de Dublin-procedure geven alle brieven onvolledige en misleidende informatie. Tijdens de Dublin-procedure gaat Dienst Vreemdelingenzaken na welk Europees land verantwoordelijk is voor de behandeling van een asielaanvraag. Dit gebeurt aan de hand van een reeks criteria. Alle brieven vertellen slechts dat asielzoekers die vingerafdrukken in een land hebben achtergelaten, naar dat land zullen teruggestuurd worden. Maar dit is slechts een van de mogelijke uitkomsten van de Dublin-procedure. De brieven maken bijvoorbeeld geen enkele melding van het feit dat wie gezinsleden in een land heeft, normaal met hen moet herenigd worden.

Asielzoekers informeren = werk voor asielinstanties en begeleiders

Met deze brieven gaat de staatssecretaris echt wel zijn rol te buiten. Het is inderdaad aan de overheid om asielzoekers correct en objectief te informeren over hun rechten en plichten. Maar dat is de taak van de asiel- en opvanginstanties, niet van de politiek. Asielinstanties beschikken over specifieke infomateriaal, dat specifiek voor asielzoekers is gemaakt. Het Commissariaat-generaal voor de Vluchtelingen en de Staatlozen heeft bijvoorbeeld specifieke brochures ontwikkeld voor vrouwen en minderjarigen in de asielprocedure. Begeleiders in de opvang specialiseren zich al jaren in het correct informeren van asielzoekers.

Anderzijds, als de staatssecretaris asielzoekers informeren belangrijk vindt, dan moet hij zijn Dienst Vreemdelingenzaken aansporen om snel werk te maken van de brochure over de Dublin-procedure. Deze brochure moet verplicht door alle lidstaten in verschillende talen aan alle asielzoekers uitgedeeld worden. België doet dit niet. Naar verluidt is er een probleem met de vertaling naar het Arabisch…