Terugkeer & detentie

Vluchtelingenwerk werkt rond vrijwillige en gedwongen terugkeer.

Als hun asielverzoek wordt afgewezen, hebben asielzoekers tien dagen om België te verlaten. Ze moeten naar een terugkeerplaats, van waaruit ze vrijwillig kunnen vertrekken. Als ze dat niet doen, kan de overheid hen vasthouden en gedwongen uitwijzen.

Vrijwillig vertrek

Als hun asielverzoek wordt afgewezen, kunnen asielzoekers kiezen voor een vrijwillige terugkeer. Ze moeten verhuizen van de gewone opvangplaatsen naar open terugkeerplaatsen, verspreid over centra in het hele land. Gedurende maximum dertig dagen volgen ze daar een traject gericht op vrijwillige terugkeer. Een asielzoeker die ervoor kiest om vrijwillig te vertrekken, kan hierbij ondersteuning krijgen. Bv. financiële ondersteuning bij het opzetten van een bedrijfje in het land van herkomst.

Duurzame terugkeer?

Als bescherming in België na een zorgvuldige asielprocedure en kwaliteitsvolle begeleiding niet nodig blijkt, moet ons land een duurzame terugkeer met toekomstperspectieven mogelijk maken. Daarom moet de vrijwillige terugkeer echt voorrang krijgen op de gedwongen uitwijzing. Dat kan wanneer de veiligheid van de asielzoekers gewaarborgd is en ze de nodige tijd krijgen om de terugkeer voor te bereiden en een nieuwe toekomst in het herkomstland te bouwen.

Gedwongen uitwijzing

Uitgeprocedeerde asielzoekers en andere mensen zonder papieren die niet willen vertrekken, kunnen door de Dienst Vreemdelingenzaken het land uitgezet worden. Dit gebeurt vanuit een gesloten centrum. De politie zet deze mensen dan met dwang op het vliegtuig. Vaak volgt er ook een verbod om na de uitwijzing terug naar Europa te komen. Ongeveer één op vier wordt weer vrijgelaten omdat de overheid ze niet kan repatriëren. Vreemdelingen die om redenen buiten hun controle niet naar hun land terug kunnen, zijn niet-repatrieerbaar.

Gedwongen uitwijzing als uiterste maatregel

Een gedwongen uitwijzing van uitgeprocedeerde asielzoekers is alleen aanvaardbaar als ultiem middel. Daarom moet de overheid echt inzetten op vrijwillige terugkeer. Aan het gemeenteloket krijgen mensen zonder papieren enkel summiere uitleg over vrijwillige terugkeer. De overheid investeert immers al jaren meer in gedwongen uitwijzingen dan in echte begeleiding naar een vrijwillige terugkeer. Zo is gedwongen uitwijzing geen uiterste maatregel.

Vasthouding

Om de gedwongen uitwijzing uit te voeren, kan de Dienst Vreemdelingenzaken uitgeprocedeerde asielzoekers vasthouden. Zonder dat ze van een misdrijf worden beschuldigd. Dat gebeurt in gesloten centra met een streng groepsregime. Asielzoekers die aan de grens toekomen – meestal in de luchthaven van Zaventem – en die geen toegang krijgen tot het grondgebied worden ook vastgehouden. Voor hen is het erg moeilijk om de asielprocedure vlot te doorlopen.

Vasthouding van gezinnen met kinderen

Gezinnen met minderjarige kinderen worden niet opgesloten in gesloten centra. Zij worden vastgehouden in open terugkeerwoningen. Daar zijn de leefomstandigheden en de begeleiding bij terugkeer veel beter  dan in de gesloten centra. We vragen dat de overheid ook voor andere kwetsbare groepen zulke alternatieven voor vasthouding toepast.

Alternatieven voor vasthouding zijn nodig

Vreemdelingen opsluiten heeft een zware menselijke kost. Het Europees Hof voor de Rechten van de Mens veroordeelt ons land telkens weer voor dit beleid. De overheid kan ook minder ingrijpende maatregelen nemen om te voorkomen dat iemand verdwijnt in de illegaliteit, bv. een meldplicht of intensieve begeleiding. Zeker voor kwetsbare mensen. Indien opsluiting toch nodig blijkt, moet dat zo kort mogelijk en moeten de beroepsmogelijkheden effectief zijn.

Wat doet Vluchtelingenwerk

Beleidswerk

Vluchtelingenwerk volgt de ontwikkelingen in het terugkeerbeleid en doet concrete voorstellen voor een beter en menselijker beleid. We baseren ons hiervoor op de ervaringen van de begeleiders in onze opvangstructuren voor asielzoekers en contacten met de overheid.

Gesloten centra bezoeken

Samen met onze Franstalige zusterorganisatie CIRÉ coördineren we een groep bezoekers van verschillende organisaties die de opgesloten vreemdelingen in de gesloten centra bezoeken. We wisselen informatie uit en bieden juridische ondersteuning aan de opgesloten vreemdelingen. We spelen ook de rol van waakhond omdat de kans op mensenrechtenschendingen er reëel is.

Meer informatie over de Transitgroep »

Hoe kan je ons helpen

Ken je iemand die werd gearresteerd en opgesloten in één van de vijf gesloten centra? Of heb je weet van een gezin dat thuis werd opgehaald en overgebracht naar een terugkeerwoning? Dan kan je dit melden op detentie@vluchtelingenwerk.be of op het centraal nummer van Vluchtelingenwerk 02 225 44 00. Wij lichten de betrokken ngo-bezoekers in zodat zij de personen in kwestie bij hun eerstvolgende bezoek kunnen ontmoeten. Hiervoor hebben we volgende gegevens nodig:

  • Naam van de persoon
  • Naam van het gesloten centrum of de terugkeerwoning
  • Badgenummer van de persoon (iedere persoon krijgt een eigen nummer bij intake in een gesloten centrum)
  • Aanvullende info over de situatie van de persoon kan nuttig zijn.

Voor meer info kan je terecht bij onze medewerker detentie: Maaike Vanderbruggen, maaike@vluchtelingenwerk.be – 02 225 44 42