Nieuws

Push-backs en deals zijn slippery slope

Naar aanleiding van de Europese Raad Justitie en Binnenlandse Zaken deze week pleitte staatssecretaris voor Asiel en Migratie,Theo Francken voor push-backs: het onmiddellijk terugsturen van mensen op de vlucht die Europa via de zee proberen te bereiken. Daartoe zou het volgens hem nodig zijn artikel 3 van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM) te "omzeilen". Na een blaam van de Europees commissaris voor Migratie Dimitris Avramopoulos nam Francken wat gas terug en gaf hij aan "heroriënteren van de boten naar Tunesië" te bedoelen. Op donderdag zorgde dat incident voor een heftig debat in het Federaal Parlement. De Kamerleden hamerden erop dat artikel 3 EVRM heilig is. Tegelijk hoorden we van de premier dat België streeft naar een nog strengere bewaking van de Europese buitengrenzen. Ook nieuwe deals in lijn met de EU-Turkije deal werden meermaals geopperd in het Parlement.

Push-backs waren nooit wettig

Het is niet de eerste keer dat Francken pleit voor push-backs. Al in 2016 toonde hij zich voorstander van push-backs, in een interview met het Britse persagentschap Reuters. Hij benadrukte toen dat hij op dat punt zijn persoonlijke mening vertolkte. Ook in de “Theo Toert” lezingen wees hij met een beschuldigende vinger naar de rechters van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens die de praktijk van push-backs veroordelen en ngo’s die mensen op zee redden.

Ondanks de milderende boodschap van premier Michel dat België de Europese en internationale regels over asiel en migratie zal blijven respecteren, is het zeer verontrustend dat het regeringslid bevoegd voor asiel en migratie zich zo uitspreekt. Push-backs zijn namelijk absoluut in strijd met de wet. En zijn dat ook altijd geweest.

  • Het terugsturen van mensen op de vlucht was een gangbare praktijk totdat het Europees Hof voor de Rechten van de Mens er zich in 2012 over uitspraak; wettig was die praktijk nooit. Een van de pijlers van het internationaal recht is immers het beginsel van non-refoulement: het verbod om mensen terug te sturen naar een land waar ze vervolgd kunnen worden of waar hun leven of veiligheid in gevaar zijn.
  • Dat beginsel is vastgelegd in artikel 33 van het VN-Vluchtelingenverdrag, maar ook in het VN-Verdrag tegen Foltering, het VN-Verdrag inzake Burger- en Politieke Rechten en het Europees Verdrag tot Bescherming van de Rechten van de Mens.
  • Het is een recht dat altijd en overal geldt, voor iedereen, op de vlucht of niet.

EU-Tunesië deal?

Een andere boodschap die Francken bracht naar aanleiding van de Raad Justitie en Binnenlandse Zaken was dat Europa zou moeten investeren in een deal met Tunesië, naar analogie met de EU-Turkijedeal. Het doel dat hij voor ogen heeft is dat bootvluchtelingen op de Middellandse Zee niet langer in Europa, maar in Tunesië worden opgevangen.

Dat voorstel kadert in een opvallende trend. De Europese Unie (EU) neemt steeds vaker maatregelen die het Europese asiel- migratiebeleid uitbesteden aan niet-lidstaten van de EU. Hiermee schuiven de EU en haar lidstaten een deel van hun verantwoordelijkheden onder het VN-Vluchtelingenverdrag naar andere landen, waar de opvang en toegang tot de asielprocedure van mensen op de vlucht vaak in mensonwaardige omstandigheden plaatsvinden.

Tegen welke prijs wil de EU dat doen? De EU en haar lidstaten deinzen er niet voor terug om overeenkomsten te sluiten of afspraken te maken met dictatoriale regimes. Derde landen, al dan niet met een erbarmelijke reputatie op het vlak van mensenrechten, krijgen ondersteuning van EU-landen om ter plaatse migratiecontroles uit te voeren zodat migranten en mensen op de vlucht meer obstakels ondervinden om naar de EU te reizen. Zulke deals doen de druk op de regio's buiten de EU toenemen, terwijl Europa steeds minder verantwoordelijkheid opneemt. Bestaande voorbeelden tonen aan dat de mensenrechten vaak geschonden worden bij dergelijke deals.

  • Het zogenaamde ‘Australische model’ is allerminst een goed voorbeeld. Australië plaatst migranten en mensen op de vlucht jarenlang in detentie, waar ze in mensonwaardige omstandigheden leven en geweld moeten doorstaan.
  • Ook de EU-Turkije deal is een blaam voor de mensenrechten: mensen worden gedwongen teruggestuurd, vluchtelingen worden er in slechte omstandigheden opgevangen en hebben nauwelijks toegang tot werk, onderwijs en gezondheidszorg. Er is zelfs sprake van kinderarbeid.
  • In Libië, waar de EU veel geld investeert in het versterken van de lokale grens- en kustwacht zodat mensen het land niet zouden verlaten, worden mensen op vlucht gefolterd en als slaven verkocht.

De EU moet een actieve rol spelen bij het verbeteren van de bescherming van vluchtelingen in de regio's van herkomst, maar mag daarbij in geen geval het recht om asiel aan te vragen in de EU ondergraven. De EU moet een beleid aannemen dat geënt is op het redden van mensenlevens, het promoten van inclusie, samenwerking en welvaart. Dat veronderstelt een eerlijke verdeling van de verantwoordelijkheden in plaats van het doorschuiven van die verantwoordelijkheden.

Dringend nood aan veilige en legale alternatieven

Er zijn wel dringend stevigere plannen nodig voor veilige en legale alternatieven voor mensen op de vlucht, zoals meer hervestiging, een structureel beleid rond humanitaire visa en de versoepeling van de procedures voor gezinshereniging voor mensen op de vlucht. Op dat vlak blijven de inspanningen bedroevend laag. Op de top van de Verenigde Naties in september 2016 engageerden de leden zich nochtans formeel om samen méér veilige toegang te realiseren en méér verantwoordelijkheid te delen (Verklaring van New York).

En zelfs wanneer de legale en veilige kanalen er eindelijk zouden komen, dan nog mogen we niet blind zijn voor mensen op de vlucht die nood hebben aan bescherming, maar door omstandigheden door de mazen van het net van de legale migratiekanalen zouden vallen. Wie nood heeft aan bescherming en zich aanbiedt aan de grenzen van de Europese Unie, moet steeds de kans krijgen die bescherming aan te vragen. Die kans wegnemen en het principe van non-refoulement op de helling zetten is een slippery slope, die leidt naar het verder uithollen van onze juridische en morele waarden en normen.

Nieuwe veiligheidsmaatregelen brengen honderden migranten in Brussel in gevaar

Dokters van de Wereld, Artsen Zonder Grenzen, Burgerplatform voor steun aan de Vluchtelingen, CIRÉ en Vluchtelingenwerk Vlaanderen trekken aan de alarmbel.

De politieacties van de voorbije weken duwen honderden migranten in de illegaliteit en beperken hun toegang tot medische zorg en andere basisbehoeften. Dat klagen de organisaties aan die werkzaam zijn in de Humanitaire Hub in het Brusselse Noordstation. De organisaties vragen aan de regering om deze politiek van criminalisering, waarbij mensen afgeschrikt worden een beroep te doen op de enige humanitaire diensten die er voor hen zijn, te stoppen.

Uit getuigenissen van de vluchtelingen in de hub blijkt dat zij de speelbal zijn van politieacties die hen dwingen het Maximiliaanpark te verlaten, nadat ze eerder al uit het Noordstation gezet werden. Dit gebeurt zowel in het midden van de nacht, ’s morgens vroeg en overdag. Die mensen leven met de constante angst om opgepakt te worden en worden voortdurend uit hun slaap gehouden.

“Dit zijn mensen die al in nood verkeren en gestigmatiseerd worden. De meesten onder hen hebben traumatische ervaringen beleefd tijdens hun vlucht. Ze hebben niet alleen hulp maar ook menselijke waardigheid nodig. Het is niet door hen weg te jagen uit het Noordstation en het Maximiliaanpark, dat ze verdwijnen. Je duwt hen integendeel nog dieper in de clandestiniteit, maakt ze nog kwetsbaarder en onmenselijker,” zegt de coördinator van Hub, Cristian Reynders.

Sinds het begin van de activiteiten in de Hub in het Noordstation op 8 januari 2018, komen er elke dag gemiddeld 200 mensen langs voor medische hulp, mentale zorg, kleren, herstellen van familiebanden en sociaal en juridisch advies. Sinds 7 mei – de dag waarop de politieacties rond het Noordstation intensiever werden – is het aantal consultaties in de hub met 30 à 35 procent teruggelopen. Het aantal dagelijkse medische consultaties is zelfs gehalveerd, terwijl de noden er nog steeds zijn. Klachten over slaaptekort door politieoperaties, stress en angst zijn dan weer fors gestegen.

“Met de intensivering van de politiecontroles en arrestaties van de laatste weken toont de regering nogmaals aan dat ze volhardt in symptoombestrijding van een fenomeen dat een structurele en menselijke aanpak vraagt,” zegt Pierre Verbeeren, directeur bij Dokters van de Wereld. “Men moet dringend stoppen met de criminalisering van migranten en het echte probleem aanpakken door een waardige opvang te organiseren die hen in staat stelt een geïnformeerde keuze te maken over hun toekomst.”

DE HUMANITAIRE HUB

De Humanitaire Hub is een samenwerking tussen verschillende organisaties die een antwoord biedt op de noden van migranten o.m. Dokters van de Wereld, Artsen Zonder Grenzen, Burgerplatform voor steun aan de Vluchtelingen, CIRÉ en Vluchtelingenwerk Vlaanderen. Hier lees je meer over de werking van de humanitaire hub.

'Geboren en gestorven op de vlucht'. Bij de dood van Mawda

Vandaag bericht Het Nieuwsblad:

'Mawda Shawri (2), de Koerdische kleuter die dan toch door een politiekogel werd gedood, heeft niets anders gekend dan een leven op de vlucht. Het meisje werd geboren in Duitsland, waar haar ouders naartoe gevlucht waren voor de oorlog in Irak.'

'Donderdag had het parket nog ontkend dat Mawda stierf door een kogel tijdens de politieachtervolging. “Dat er eerst gelogen werd, en dat nu niemand zijn excuses aanbiedt, maakt het des te ­erger”, zeggen haar ouders.'

'In de politiek wordt voorzichtig gereageerd, omdat men “het onderzoek ­afwacht”. Vluchtelingenwerk Vlaanderen zegt “extreem triest” te zijn en noemt het schieten van de politie ­disproportioneel. “Dit lijkt een uitwas van een beleid dat onmenselijker wordt. Laat ons dit niet normaal gaan vinden.”'

 

Vluchtelingenwerk leeft mee met de Iraaks-Koerdische familie van Mawda. Mensen op de vlucht voor oorlog en vervolging wensen we menselijkheid en bescherming toe.