De eerste illegale uitwijzingen door Europa: een heksenproef

Vanochtend vroeg werden 136 mensen uit Lesvos en 66 uit Chios, die hun leven riskeerden om bescherming te zoeken in Griekenland, op de ferry gezet, terug naar Turkije. Een illegale deportatie, gesponsord door Europa.

Illegaal omdat er geen enkele garantie is dat de asielprocedure werd gerespecteerd. Illegaal omdat deze mensen een mensonterende behandeling riskeren in Turkije. Deportaties, gezien het machtsvertoon, de ontmenselijkende aanpak en het repressieve karakter van de hele operatie.

We zagen de boten vertrekken, achter een cordon van bepantserde oproerpolitie en onder het oog van pers en mensenrechtenactivisten. De verontwaardiging en het ongeloof zijn groot. Niet in het minst bij de humanitaire werkers, zoals de bekende redders van de Spaanse groep Pro-Activa, die deze mensen met eigen handen uit de zee haalden.

Vannacht kregen we bericht van een anonieme bron dat de uitzetting vanaf 4u ’s morgens van start zou gaan met het verzamelen van de mensen die men wilde uitwijzen. Ze zouden in het kamp op bussen worden geplaatst en daarbij zou een groot aantal agenten aanwezig zijn. Onze bron voegde er bezorgd aan toe dat er goede redenen zijn om aan te nemen dat deze mensen geen toegang kregen tot een onderzoek naar hun asielclaim.

Enkel de honden zijn wakker als we in het donker naar de haven rijden. Het ongeloof blijft tot we de bussen en de zwaar gepantserde agenten zien staan, helm rond de arm, matrak aan de gordel. Er heerst een ongewone bedrijvigheid in dit Grieks havenplekje op dit onchristelijk uur: journalisten, humanitaire werkers, vrijwilligers, maar ook veel inwoners, drinken koffie, roken en wachten gespannen af. Niemand kan het echt geloven. Vooral nadat de Nederlandse PvdA-leider en EU-parlementslid Diederik Samsom bij zijn bezoek gisteren aangaf dat de condities absoluut niet zijn zoals het hoort. Hij gaf ook aan dat hij hoopte en verwachtte dat het recht om asiel aan te vragen van deze mensen was gerespecteerd. Nu dringt bij iedereen onherroepelijk het besef door dat Europa wel degelijk van plan is om deze symbolische daad te stellen, tegen alle wettelijke regels en humanitaire bezwaren in. Zonder transparantie, zonder waarnemers, zonder garanties en zonder menselijkheid.

Onder de bewoners van het Griekse eiland, die dagelijks met de vluchtelingen worden geconfronteerd, is er alvast geen draagvlak voor deze operatie. Van winkelier tot burgemeester: iedereen vindt deze operatie onmenselijk. Dus kijken we toe, voorbij het cordon van oproerpolitie die ons met strak gezicht aankijken, hoe, bus na bus, mensen worden afgeladen en opgeladen, op een ferry waar een onheilspellende Turkse vlag wappert. Naast elke uit te wijzen persoon een agent met mondmasker. Ik wil me niet eens afvragen wat dit moet kosten.

Mensen vragen mij waarom de vluchtelingen zich niet verzetten of roepen. Na dagen in gevangenschap en onzekerheid, na groeiende geruchten dat mensen met de Pakistaanse nationaliteit worden geviseerd, na afwijzing bij pogingen te verklaren dat ze asiel willen aanvragen – wat een anonieme bron in het kamp ons vertelt - en nadat ze in het holst van de nacht onder zware politiebewaking op een bus werden geladen, begrijp ik dat bij deze mensen maar weinig hoop overeind blijft. Fysiek verzet is bovendien zinloos wanneer een politieagent je bij de arm houdt en je omsingeld wordt door een gordel van mannen in uniform met matrak in de aanslag.

Wij toeschouwers voelen vooral pijn voor deze mensen die hun onrechtvaardig lot lijken te hebben aanvaard.

Terwijl ik in een koffiebar in de haven mijn blog uittik horen we Adele “Hello from the other side” zingen door de luidsprekers. Ik kijk op en wissel blikken uit met de andere aanwezigen, verbijsterd over zoveel wansmakelijke ironie. Dan komt het bericht binnen dat activisten van Seawatch de wegvarende ferries nog met bootjes omringen uit protest. Ze tonen slogans als “ferries for safe passage, not for deportation”. Ze worden uiteraard meteen verwijderd door de kustwacht. Toch biedt deze kleine daad van verzet wat hoop en troost, een balsem voor de verontwaardiging en eerste reacties van verslagenheid bij de aanwezige journalisten, werkers en vrijwilligers die de hele operatie aanschouwden. Wij blijven het vurig oneens met deze praktijk en we zijn niet alleen. Dit was een schandalig symbolisch statement van Europa.

Intussen blijven wij ons verzetten en blijven we pleiten voor een aanpak die in de eerste plaats mensen beschermt, en grenzen beheert in functie daarvan. Niét andersom.