Collega in de Kijker: Maaike Vanderbruggen

door Dimitri

Vandaag zetten we opnieuw een collega in de kijker. We interviewen een medewerker en vragen naar zijn of haar verhaal bij Vluchtelingenwerk Vlaanderen. Maaike Vanderbruggen is onze projectmedewerker detentie en coördineert de Transitgroep. “Louter omwille van migratieredenen worden mensen vastgehouden. Dat heeft een enorme impact op hun leven.”

 

Hoe lang werk je al bij Vluchtelingenwerk?

Maaike: “Al bijna tien jaar. Ik heb altijd al een grote interesse voor migratie gehad. Eerst studeerde ik geschiedenis. Daarna cultuurvergelijkende wetenschappen. Ik leerde hoe Westerse samenlevingen omgaan met minderhedengroepen. Nadien volgde ik nog een korte opleiding cultuurmanagement. Na mijn studies startte ik bij Vluchtelingenwerk in een project met gevluchte kunstenaars, ZebrArt, van 2007 tot de zomer van 2012. Na vijf jaar kregen we geen financiering meer en ik wilde een nieuwe uitdaging aangaan. Er kwam een vacature vrij rond detentie. Sindsdien werk ik rond het thema detentie, iets totaal anders dan voorheen maar wel zeer boeiend.

Vertel eens iets over dat nieuwe project?

“In het begin werkte ik met mensen die niet-repatrieerbaar zijn. Deze mensen kunnen niet meer terug naar hun thuisland om redenen die ze zelf niet in de hand hebben. Bovendien kunnen ze ook in het land waar ze verblijven geen verblijfsvergunning krijgen. Zonder papieren of statuut belanden ze in detentie, waar ze moeten wachten op een terugkeer die uiteindelijk onmogelijk blijkt. Ze worden bijvoorbeeld niet erkend in hun land van herkomst, zijn nergens geregistreerd of kunnen door hun medische situatie niet teruggestuurd worden. Vandaag werk ik voor de Transitgroep.”

 

Wat is de Transitgroep?

“Samen met onze Franstalige zusterorganisatie CIRÉ en de Jesuit Refugee Service Belgium (JRS), coördineert Vluchtelingenwerk de Transitgroep: een platform van ngo’s die samen opkomen voor de rechten van mensen in gesloten centra en terugkeerwoningen. De Transitgroep bestaat uit twee werkingen: de ‘Groep Bezoek en Monitoring’ en de ‘Groep Politiek’. Ik ben de operationele coördinator van het platform. De komende drie jaren willen we ons verder professionaliseren. Samen monitoren en analyseren we de situatie in de centra en de terugkeerwoningen. De verschillende bezoekers die wekelijks mensen opzoeken in de centra en de terugkeerwoningen vormen de basis, het kloppend hart. We ondersteunen hen met o.a. vormingen en instrumenten. Gedetineerden en families in de terugkeerwoningen kunnen rekenen op een goede psycho-sociale ondersteuning en correcte (juridische) informatie zodat ze hun rechten kunnen doen gelden. We sensibiliseren ook het brede publiek over de situatie in de gesloten centra. Vroeger bezocht ik ook voor Vluchtelingenwerk wekelijks het gesloten centrum van Brugge, dat opgetrokken is in de vroegere vrouwengevangenis.”

Omschrijf eens wat je daar zag?

“Wij waken erover dat gedetineerden correcte informatie, toegang tot juridische bijstand, maar ook de juiste medische verzorging krijgen. Dat is namelijk niet altijd het geval. Sommige mensen lijden psychisch onder de uitzichtloosheid die gepaard gaat met detentie. Ze leven in grote onzekerheid over wanneer ze kunnen vertrekken of hoe lang ze in het centrum moeten blijven. Er heerst een strikt groepsregime waarbij iedereen verplicht is dat regime te volgen. Je hebt weinig zelfbeschikkingsrecht en er zijn weinig activiteiten. Soms zitten mensen wel tot tien maanden opgesloten. Het is een plek met veel stress waardoor er conflicten kunnen ontstaan tussen de gedetineerden. Detentie is een koud en hardvochtig systeem dat de vrijheid berooft van mensen niet omwille van het plegen van criminele feiten. Ze worden enkel vastgehouden omwille van migratieredenen. Dat heeft een enorme impact op hun leven en dat van hun naasten.”

Hoe ga je daarmee om?

“Je moet voldoende afstand kunnen nemen want het raakt je vaak emotioneel. Het gaat om een vorm van gevangenschap, hé. Hoe langer en vaker je de bewoners ontmoet, hoe makkelijker je een band met hen krijgt. Detentie is geen gemakkelijke materie. Mensen weten er weinig of niets vanaf. Gelukkig zijn er ook positieve verhalen. Ik denk spontaan aan een man die ik lang van dichtbij heb gevolgd. Uiteindelijk mocht hij het centrum verlaten omdat hij werd erkend als vluchteling terwijl hij bijna op het vliegtuig werd gezet na meer dan tien jaar in Europa te hebben geleefd. Die dag was ik enorm gelukkig. Zoiets geeft mij kracht om mijn werk verder te blijven zetten. Ik hoop dat er ooit een moment komt waarop detentie niet meer gebruikt wordt. Dat zou fantastisch zijn. Want er bestaan wel degelijk alternatieven!"

 

Wij spreken over ‘gedetineerden’ en niet over bewoners om aan te geven dat mensen tegen hun wil van hun vrijheid werden beroofd.