Asiel

Vluchtelingenwerk beschermt via beleidswerk, ondersteuning en campagnes mensen op de vlucht voor oorlog, geweld of vervolging.

Mensen op de vlucht voor geweld, vervolging of oorlog kunnen in ons land bescherming krijgen. Zij vragen hier dan asiel aan. De asielinstanties bepalen of ze die bescherming nodig hebben. Hoe, wordt meer en meer door Europese regels bepaald. Wereldwijd worden de meeste vluchtelingen door ontwikkelingslanden opgevangen. Voor mensen op de vlucht is het erg moeilijk om op eigen houtje veilig in Europa te geraken. België kan wel een aantal van deze vluchtelingen uitnodigen via resettlement om hen hier een toekomst te bieden.

Wat is een vluchteling

Vluchtelingen zijn mensen die uit hun thuisland moeten vluchten omdat ze vervolgd worden. En dat omwille van  hun ras, nationaliteit, politieke overtuiging of omdat ze tot een bepaalde sociale groep behoren (bv. holebi’s, of vrouwen). Dat staat zo in de Conventie van Genève of het Vluchtelingenverdrag. Dat verdrag werd door heel wat landen ondertekend, ook België. Daarmee engageren deze landen zich om vluchtelingen te beschermen. 

Wat met oorlogsvluchtelingen?

Ook door oorlog slaan veel mensen op de vlucht. Oorlog is niet opgenomen als vluchtreden in het Vluchtelingenverdrag. Deze mensen kunnen dus niet rekenen op de bescherming van dit verdrag. Toch is ook hun leven in gevaar. Daarom besloot de Europese Unie om een aparte vorm van bescherming in te voeren: de subsidiaire bescherming. Dit statuut biedt bescherming aan mensen op de vlucht voor oorlog, foltering of onmenselijke behandeling en doodstraf of executie.

De asielprocedure

Stap 1: De ‘Dublin-procedure

Om als vluchteling erkend te worden in België dien je een asielaanvraag in bij de Dienst Vreemdelingenzaken. Die gaat dan na of België verantwoordelijk is om de aanvraag te onderzoeken. Dit gebeurt op basis van Europese regels, de zogenoemde Dublin-verordening. Als België bevoegd is dan onderzoekt het Commissariaat-generaal voor de Vluchtelingen en de Staatlozen de asielaanvraag. Zo niet, dan zal België de asielzoeker terugsturen naar het Europese land dat wel bevoegd is. Dat is meestal het eerste land waar de asielzoeker de EU binnenkwam.

Stap 2: Het Commissariaat-generaal voor de Vluchtelingen en de Staatlozen

Het Commissariaat-generaal voor de Vluchtelingen en de Staatlozen is de onafhankelijke administratie die een asielaanvraag onderzoekt. Tijdens een persoonlijk interview kunnen asielzoekers de reden van hun vlucht toelichten. Het Commissariaat-generaal onderzoekt hun verhalen ook aan de hand van landeninformatie. Als ze als vluchteling erkend worden, mogen ze definitief in België blijven. Als ze subsidiaire bescherming krijgen, krijgen ze eerst een tijdelijke verblijfsvergunning. Na vijf jaar mogen ze ook definitief blijven.

Stap 3: In beroep bij de Raad voor Vreemdelingenbetwistingen

Het Commissariaat-generaal kan een asielaanvraag afwijzen. Asielzoekers kunnen daartegen in beroep gaan. Dat doen ze bij de Raad voor Vreemdelingenbetwistingen. Deze Raad bekijkt het dossier helemaal opnieuw. En kan beslissen om toch de vluchtelingenstatus of de subsidiaire bescherming te geven. De Raad kan ook de negatieve beslissing van het Commissariaat-generaal bevestigen. Asielzoekers kunnen dan nog een cassatieberoep indienen bij de Raad van State.

Knelpunten asielprocedure

Dublin = eerlijk?

Slechts één Europees land is bevoegd om een asielaanvraag te onderzoeken. Dit om te vermijden dat afgewezen asielzoekers in andere Europese landen opnieuw asiel aanvragen. Dit werkt als de asielprocedure in alle landen gelijk is. Dat is helaas niet zo. Zo had in 2012 een Afghaan in België 22,5% kans om als vluchteling erkend te worden en 0,8% in Griekenland. Ook legt de verordening veel druk op landen aan de buitengrenzen van de EU. Vluchtelingen worden dan vaak in mensonwaardige situaties opgevangen.

Kwalitatieve juridische bijstand van levensbelang

Asielzoekers hebben meestal weinig of geen bewijzen om hun asielverhaal te staven. Bovendien zijn hun verhalen vaak heel pijnlijk en kunnen ze over gevoelige onderwerpen gaan. Schaamte of taboes spelen vaak een rol in wat asielzoekers vertellen of verzwijgen. Een goede voorbereiding van het interview is dan ook cruciaal. Daar spelen de advocaat en de opvangbegeleiding een belangrijke rol.

Een eerlijk beroep

De Raad voor Vreemdelingenbetwistingen heeft geen eigen onderzoeksbevoegdheid. Dat wil zeggen dat de rechters zich voor hun beslissing volledig moeten baseren op wat in het verzoekschrift van de asielzoeker staat. Wat er niet in staat neemt de rechter, behalve in specifieke gevallen, niet in overweging. Daarom is een goede juridische bijstand fundamenteel. Zeker als de beroepsprocedure de bestreden beslissing niet automatisch schorst. Dan kan het dat een asielzoekers teruggestuurd wordt nog voor er een definitieve beslssing genomen werd. Dat is dan geen eerlijk beroep.

Asiel in Europa

Sinds eind jaren ‘90 werkt de Europese Unie aan een gemeenschappelijk asielbeleid. Zodat asielzoekers op dezelfde manier in de hele EU opgevangen worden. En hun asielaanvragen gelijk behandeld worden. Een basisprincipe is dat er slechts één lidstaat verantwoordelijk is om een asielaanvraag te onderzoeken. Dit wordt bepaald volgens de Dublin-verordening. Daarnaast voorziet de Europese wetgeving gemeenschappelijke vluchtelingendefinities en gemeenschappelijke opvang- en asielprocedurestandaarden. Ook zijn er gemeenschappelijke regels over de terugkeer van uitgeprocedeerde asielzoekers.

Fort Europa

Ondanks de gemeenschappelijke regels verschillen de Europese asielprocedures onderling enorm. Ook is het voor vluchtelingen heel moeilijk om tot in Europa te raken. Er bestaat bijna geen legale en veilige manier voor hen om naar Europa te reizen. Ze moeten dus vaak mensensmokkelaars betalen en een gevaarlijke vlucht ondernemen, bv. via de Middellandse Zee. Heel wat vluchtelingen sterven onderweg. De Europese Unie investeert veel in de bewaking van de grenzen en de strijd tegen illegale migratie. Maar biedt vluchtelingen nauwelijks een alternatief.

Asiel in de wereld en de nood aan resettlement

Wereldwijd zijn er meer dan 45 miljoen mensen op de vlucht. Onder hen meer dan 15 miljoen vluchtelingen. De meesten mensen, zo'n 80%, vlucht naar de buurlanden of binnen hun eigen regio, vaak ontwikkelingslanden. Deze landen kampen zelf met conflicten, politieke instabiliteit en economische problemen. Zij kunnen de vluchtelingen niet altijd beschermen. Daarom organiseert de VN-vluchtelingenorganisatie, UNCHR, het resettlementprogramma. Via resettlement kunnen landen zoals België deze vluchtelingen uitnodigen en hier beschermen.

Resettlement in België

Ons land nodigde al vluchtelingen uit: 47 vluchtelingen in 2009 en 26 vluchtelingen in 2011. De regering kondigde in 2013 aan dat België jaarlijks een quotum vluchtelingen via resettlement zou uitnodigen: telkens honderd mensen in 2013 en in 2014 onder wie 75 Syriërs. Om daarna jaarlijks geleidelijk te stijgen tot een maximum van 250 vluchtelingen per jaar in 2020. In vergelijking met onze buurlanden zijn dit lage aantallen.

Wat doet Vluchtelingenwerk

Beleidswerk

Vluchtelingenwerk formuleert samen met onze leden, concrete en onderbouwde voorstellen om knelpunten in de wetgeving of de praktijk op te lossen. We overleggen daarvoor met de asielinstanties, de overheid en de politieke partijen.

We ondersteunen advocaten en begeleiders

Vluchtelingenwerk volgt en analyseert de ontwikkelingen in de asielwetgeving, -rechtspraak en –praktijken. We delen onze bevindingen met advocaten en begeleiders die asielzoekers tijdens de asielprocedure bijstaan. Dit doen we via publicaties, praktische gidsen,  een helpdesk en vormingen.