Een asielambtenaar wil een eenduidig vluchtverhaal terwijl getraumatiseerde mensen net onsamenhangend en fragmentarisch vertellen.

De vader van een Tsjetsjeens gezin vertelde aan de hulpverleners in het opvangcentrum dat zijn kinderen last hadden van nachtmerries en van concentratiestoornissen. Zijn zoon zou bovendien geregeld onnodig agressief reageren. Volgens de vader waren de kinderen zwaar getraumatiseerd door de gruwel van de Tsjetsjeense oorlog. Hij drong aan op psychologische begeleiding voor zijn kinderen en wilde verhuizen naar een aangepaste opvangplaats.

Pogingen van de psycholoog om de kinderen zonder bemoeienissen van de vader te onderzoeken, mislukten. De begeleiders in het opvangcentrum begonnen te twijfelen aan de oprechtheid van het Tsjetsjeense verhaal. Het leek er eerder op dat de vader munt wilde slaan uit de vluchtsituatie van zijn kinderen door een beter verblijf en een aangepaste opvang te eisen. Toch besloten de hulpverleners ook de vader te laten onderzoeken. Uit dat gespecialiseerd onderzoek bleek dat de man zelf zwaar leed aan posttraumatische stress. Het leven in een opvangcentrum bleek voor hem enorm belastend. De nachtcontroles deden hem denken aan de gewapende invallen thuis. Hij vreesde voortdurend dat zijn kinderen op weg naar school zouden gekidnapt worden. Bovendien bleek de man opgezadeld met een enorm schuldgevoel omdat hij in Tsjetsjenië zijn gezin niet had kunnen beschermen. Zelf vond hij dat hij zijn lot grootmoedig moest dragen en geen hulp nodig had.

Dit eenvoudige voorbeeld toont aan dat hulpverleners maar zeker ook asielambtenaren voorzichtig moeten omgaan met de interpretatie van een vluchtverhaal. In een asielprocedure wil de ondervrager de juiste feiten, geen tegenstrijdigheden en een geloofwaardig en coherent verhaal. Maar getraumatiseerde mensen vertellen vaak onsamenhangend en fragmentarisch. Emoties ontbreken zodat de interviewer de indruk krijgt dat de vluchteling onwaarheden vertelt. De wet voorziet dat, bij twijfels over de psychische toestand van de asielzoeker, asielambtenaren advies kunnen vragen aan een psy-support team. Dat team onderzoekt de medische en psychische toestand van de asielzoeker. Uit het jaarverslag 2007 van het Commissariaat-Generaal voor de Vluchtelingen blijkt dat op meer dan 11.000 asielaanvragen dergelijk advies 199 keer gevraagd werd. Dat is bijzonder weinig vooral omdat heel wat asielzoekers afkomstig zijn uit conflictgebieden als Tsjetsjenië, Irak, Servië-Montenegro, Afghanistan en Congo. Toch plaatsen waar je al makkelijker een trauma oploopt?

Dominique Van Hespen
Diensthoofd opvang en bescherming
30/10/08