Reeds tien jaar is Paul Pataer voorzitter van Vluch- telingenwerk Vlaanderen.
Daarnaast is hij actief bij de Liga voor Mensenrechten, het Vlaams Overleg Bewonersbelangen, Groen!, de Huurdersbond en in de Gentse OCMW-raad. We hebben het met de man over de meest memorabele gebeurtenissen van het afgelopen decennium en blikken vooruit naar de volgende tien jaar. Paul mag dan wel de pensioenleeftijd voorbij zijn, lekker achterover leunen in de zetel zit er nog niet echt in.

Het nieuwe jaar is voor velen het moment om te kappen met slechte gewoontes of om oude dromen eindelijk na te streven. Althans, dat is wat de meesten zich voornemen. Om al een beetje in de Kerst- en eindejaarstemming te komen, openen we dan ook met …

Hebt u goede voornemens voor het nieuwe jaar?
“Ik heb op persoonlijk vlak nooit voornemens gemaakt met het nieuwe jaar. Ik neem de dingen zoals ze komen. Op mijn leeftijd moet ik er rekening mee houden dat niet alles beheersbaar is. Misschien krijg ik morgen wel Alzheimer.”

En op professioneel vlak?
“Daar zet ik me in om samen met andere mensen een jaarprogramma op te stellen. Ik zie verder graag duidelijkheid ontstaan waar onduidelijkheid heerst. Dus, in die zin zou ik toch graag een nieuwe regering zien. Al was het maar om in de dossiers die ons aanbelangen eindelijk eens wat duidelijkheid te krijgen. De huidige situatie is onhoudbaar. Ook om actie te voeren is er nu geen enkel perspectief. Ik had bijvoorbeeld wel veel sympathie voor de betoging van dit weekend van de vakbonden (op zaterdag 15 december voor meer koopkracht en solidariteit en tegen de regionalisering van de vennootschapsbelasting red.) maar om te kunnen betogen heb je eigenlijk tegenstanders nodig en die zijn er nu niet. Nu werken we in het ijle.”

Wat wenst u zichzelf en de mensen voor 2008? Een nieuwe regering misschien?
“Dat is geen wens. Ze moet er gewoon komen. De mensen denken: er zijn wel wat problemen, zoals de Nationale Bank ook aangeeft, maar het land blijft blijkbaar draaien. Hoe minder de regering doet hoe beter, redeneren sommigen. De antipolitiek wordt dus gevoed.”

En als we terugblikken, wat is dan volgens u de belangrijkste trend of gebeurtenis van het voorbije jaar?
“Op persoonlijk vlak was 2007 het jaar van mijn politieke overstap (van Sp.a naar Groen! red.). Ik had verwacht dat ik door uit de Sp.a te stappen geen politiek mandaat meer zou opnemen maar Groen! heeft me dan een OCMW-mandaat aangeboden in Gent. Op maatschappelijk vlak zie ik niet direct iets. Maar door ouder te worden, denk ik steeds minder in jaren. Een jaar gaat zo snel voorbij.”

Misschien is tien jaar dan een betere tijdspanne om te beschouwen. Zie je dan grote verschuivingen in de samenleving?
“Vanuit mijn ervaring in het OCMW en de Huurdersbond merk ik dat het aantal alleenstaanden enorm toeneemt. Van de Gentenaars woont 40% alleen. Dat is een ongelooflijk hoog percentage. Maar tegelijkertijd worden mensen in een verplichte collectiviteit gedwongen en dat is al bijna even erg. Ouderen worden steeds vaker naar rusthuizen gestuurd. Ik vind dat absoluut geen gunstige evolutie. Ik zie dat als een mislukking van onze beschaving. Ook al is het nu onvermijdelijk. Op dit ogenblik moeten we rusthuizen bouwen en mensen nog beter opvangen maar eigenlijk vind ik het een falen. Ik ben een groot voorstander van solidariteit tussen generaties, ook in familieverband. Je mag dat conservatief noemen maar dat is dan maar zo.”

Zie je ook grote verschuivingen van de perceptie van vluchtelingen bij het grote publiek?
“Het begrip ‘vluchteling’ in de klassieke zin van het woord is aan het vervagen. Ik merk dat bij de publieke opinie, bij de overheid maar ook bij ons, bij Vluchtelingenwerk. Dat Vluchtelingenwerk Vlaanderen een belangrijke trekker was in het Forum voor Asiel en Migraties is daar een mooi voorbeeld van. Dat is ook onvermijdelijk. Wij kunnen niet negeren dat het begrip ‘vluchteling’ gaandeweg een andere inhoud is gaan krijgen. Voor de eigen werking is het goed de onderscheiden te blijven zien tussen sans papiers, vluchtelingen en migranten omdat de benadering en de reglementering verschillend is. Maar de nood aan bescherming bij vluchtelingen en anderen is wel gemeenschappelijk.”

En specifiek wat betreft Vluchtelingenwerk Vlaanderen? Vergelijkt u eens het OCIV van tien jaar terug met Vluchtelingenwerk Vlaanderen vandaag.
“De belangrijkste koerswijziging is natuurlijk de omschakeling van een hulpverlenende organisatie naar een beweging. Dat is ook voelbaar. De medestichters van OCIV hebben moeite gehad met die koerswijziging. Maar die overgang heeft ook voor een ontzuiling gezorgd die eigenlijk in het voordeel is van die klassieke partners. Nu kunnen zij die bredere beweging benaderen vanuit hun authenticiteit. Het heeft het wederzijds respect versterkt. Met die overgang is onze onafhankelijkheid ook wat toegenomen. Ik ben blij deze evolutie te mogen meemaken. Ik ken geen andere beweging waar ik mij zo goed thuis voel als Vluchtelingenwerk Vlaanderen. Partijpolitiek bijvoorbeeld heeft een aantal wetmatigheden die niet altijd verzoenbaar zijn met het behouden van een onafhankelijke geest. Vluchtelingenwerk Vlaanderen kan het zich niet veroorloven om in hokjes te denken. Je moet open staan voor velen. Je moet tolerant zijn.”

Welke impact hebben bewegingen en ngo’s eigenlijk op de publieke opinie en het beleid? In hoeverre kan je meten wat de impact is van Vluchtelingenwerk Vlaanderen bijvoorbeeld?
“De grote verdienste van Vluchtelingenwerk is dat men er heel goed is in geslaagd in om enerzijds te fungeren als de belangenbehartiger van de vluchtelingen en anderzijds als gesprekspartner van de overheid. Daardoor heeft Vluchtelingenwerk wel degelijk invloed. De overheid weet dat Vluchtelingenwerk een redelijke gesprekspartner is en weet ook dat de organisatie representatief is.”

Wat zijn de hoogtepunten van 10 jaar Vluchtelingenwerk Vlaan- deren voor u?
“Het breder worden van de beweging is een opvallend punt. Een ander belangrijk moment voor mij is de regularisatiecommissie op grond van de wet van 1999. Je kreeg dan heel duidelijk impact op de afhandeling van individuele dossiers. Die commissie was toch vooral een verdienste van de groene partijen en daar mogen ze fier op zijn. Als je ziet wat voor achterhoedegevechten er gevoerd zijn om die regularisatiecommissie in een verkeerd daglicht te stellen. Sommigen, vooral in de buurt van minister Dewael, zeggen nog steeds: dat nooit meer, dat gaan ze ons geen tweede keer lappen.”

Je wordt dan meer direct geconfronteerd met individuele dossiers. Blijft er dan soms iets hangen?
“Ja dat blijft hangen. Al de dossiers die daar behandeld zijn, heb ik bewaard. Ik weet al lang niet meer over welke mensen die dossiers precies gingen maar elk dossier vertegenwoordigt een mens van vlees en bloed. Ik vind nog altijd dat met de gegevens iets wetenschappelijks zou moeten gebeuren. Aan de hand van die informatie kan men onderzoeken hoe toen tot besluitvorming werd gekomen, op wat die besluitvorming gestoeld was. Men zou kunnen nagaan of er altijd op dezelfde manier is geregulariseerd.”

Ook een belangrijke vraag na tien jaar is waar u de ‘drive’ blijft halen op uw leeftijd om zich in te zetten voor maatschappelijke en sociale doelen?
“Er is geen objectieve reden om te stoppen.”

Maar het is ooit wel begonnen. Vanwaar kwam al dat engagement?
“Een combinatie van factoren. Mijn vader was zeer actief in de strijd tegen de wet Collard (wet uit 1955 die het vrij onderwijs haar slagkracht inperkte en het hoogtepunt zou worden van de Belgische schoolstrijd red.) en betoogde mee ter verdediging van het katholiek onderwijs Daarnaast was hij secretaris van het comité School en gezin in Gent. De aandacht voor het algemeen belang kreeg ik dus voor een stuk daar al mee. Daarna kwamen dan de klassieke jeugdindrukken in de scouts. Ik had ook een uitstekende retoricaleraar. Maar het is uiteindelijk wel moeten groeien. Tijdens mijn studentenjaren bijvoorbeeld was ik niet bijzonder actief. Ik had nauwelijks tijd om aan studentenacties mee te doen en eigenlijk ook niet veel zin. Ik vond dat soms nogal kinderachtig en was zeker geen tafelspringer. Maar in mijn studententijd was er ook niet veel. Ik ben van voor mei ’68. Ik heb gestudeerd in de periode waarin de democratisering van het onderwijs zich langzamerhand voltrok tijdens de aanvang van de ‘golden sixties’. Zelfs de ‘sky’ was de ‘limit’ niet. Op die manier heb ik alles zien groeien.
Het grote politieke thema in mijn tijd was de Vlaamse ontvoogding met grote marsen op Brussel om de taalgrens vast te leggen. Zo’n taalgrens vastleggen was belangrijk om de Vlaamse publieke opinie een vorm van zelfzekerheid te bieden. De Vlamingen konden toen zeggen: we hebben onze eigen politieke gestalte. En dat is niet in tegenspraak met een federale solidariteit.”

Hoe ziet u Vluchtelingenwerk Vlaanderen nog evolueren?
“Ik vind dat dit werk het verdient om meer financiële stabiliteit te krijgen. Natuurlijk betekenen meer structurele subsidies een grotere afhankelijkheid van de overheid. Er is nu een aanzet om middelen te mobiliseren via sponsoring.
Een van de redenen waarom ik de mensen in dit werk bewonder, is dat deze mensen hun werk voortzetten op een onzekere basis. Ze zouden elders meer kunnen verdienen met meer bestaanszekerheid. Maar ze kiezen voor Vluchtelingenwerk Vlaanderen.”

Wat doet u met kerst?
“Ik doe eigenlijk niet mee met Kerst maar als er die avond ergens een mooie nachtmis wordt uitgezonden, kijk ik misschien. Van de mis op zich ben ik vervreemd maar ik zou het doen voor de koralen van Bach.”

Om af te sluiten, nog eens tien jaar erbij?
“Ik heb al gezegd: als ik de zeventig voorbij ben, stop ik. Maar ik zal nooit stilvallen. Daar ben ik gerust in. Fysiek raak je misschien beperkt maar je kan op vele manieren actief zijn. Ik hoef ook niet persé voor te zitten. Ik denk wel dat ik door de jaren heen een zekere vaardigheid heb ontwikkeld om voor te zitten. Ik heb geen spiekbriefjes meer nodig. Ik meen me dus nog nuttig te kunnen maken.
Wat mij in de toekomst misschien zal aanmanen het wat rustiger doen is de situatie van mijn echtgenote. In de toekomst zal zij meer zorg behoeven en dat zal voor mij spontaan tot een vermindering van mijn andere activiteiten leiden. Dat is geen probleem. Ik heb veel om op terug te blikken en ik heb nog veel boeken die ik moet lezen.”

Frank Philips & Isabelle Poppe
(12/2007)