In 1948 werden 750.000 Palestijnen van de ene dag op de andere vluchteling. Dat is twee derde van de toenmalige Palestijnse bevolking. Zij werden uit hun woningen en dorpen verdreven door Joodse milities of vluchtten voor het oorlogsgeweld. De opvang van de vluchtelingen kwam een jaar later op gang. In de schoot van de Verenigde Naties werd UNRWA opgericht, een orgaan dat de tijdelijke opvang van de vluchtelingen in tentenkampen zou coördineren. Maar het Arabisch-Israëlisch conflict bleef aanslepen en bijna 20 jaar later, in 1967 sloegen nog eens ruim 240.000 Palestijnen op de vlucht. Intussen is het aantal officieel geregistreerde Palestijnse vluchtelingen opgelopen tot 4,4 miljoen. Iets meer dan een vierde van hen leeft in vluchtelingkampen in de regio.

Pieter Stockmans bezocht de Palestijnse vluchtelingenkampen in Nablus, Jenin, Jeruzalem en Bethlehem. Hij sprak er met jonge mensen over hun niet aflatend gevecht om ooit terug te keren naar het land van ouders en grootouders en ontdekte de uitzichtloosheid, de slechte levensomstandigheden, maar ook het geweldloos verzet.

*Jaffa Cultural Center: lichtpunt in Balata Refugee Camp in Nablus

Balata Camp ligt net buiten het stadscentrum van Nablus op een oppervlakte van één vierkante kilometer. Het is na de Arabisch-Israëlische oorlog in 1948 opgericht door UNRWA om er 5000 vluchtelingen een voorlopig onderkomen te geven. Nu, 60 jaar later is het vluchtelingenkamp er nog steeds. Het aantal inwoners is er intussen vervijfvoudigd. Maar liefst 25000 mensen wonen op dezelfde vierkante kilometer. De tenten hebben plaatsgemaakt voor betonnen woonblokken of hutten. Elk gezin kreeg, ongeacht het aantal gezinsleden, eenzelfde woning. Noodgedwongen bouwen mensen in de hoogte. De huizen staan ook dicht tegen elkaar. Er is nauwelijks lichtinval en heel wat ramen hebben hun nut verloren omdat het aanpalende huis er bijna tegen staat. In het kamp zijn geen open ruimtes of pleinen. De smalle steegjes zijn net breed genoeg voor één persoon. Er heerst een claustrofobische sfeer.

Ik maak kennis met Mahmoud Subuh, coördinator in het Jaffa Cultural Center in Balata Camp. Het Center biedt verschillende activiteiten aan voor de kinderen van het kamp.“Anders dan de mensen uit Nablus zelf, voelen wij ons hier niet thuis” begint Mahmoud. Mahmoud is de zoon van één van de vele Palestijnen die in 1948 van Jaffa naar Nablus zijn gevlucht. “Hoewel ik hier geboren ben, heb ik geen affiniteit met deze plaats. Mijn thuis is in Jaffa.” Net als Mahmoud zijn de meeste inwoners van Balata Camp afkomstig uit Jaffa. Deze Palestijnse stad werd na de oorlog in 1948 opgeslorpt door de Israëlische stad Tel Aviv.

Mahmoud: “Mijn moeder is afkomstig uit Al-Tira, een dorpje van landeigenaars en welvarende boeren. Na geruchten over massale slachtingen, sloegen ook de inwoners van honderden dorpen in de omgeving op de vlucht. Na de oorlog zijn de vluchtelingen niet kunnen terugkeren. Alles was verwoest. De ruïnes van Al-Tira liggen vandaag onder de Israëlische Ben Gurion Airport. Er waren overal Palestijnse dorpen. Israël heeft een samenleving gebouwd op de ruïnes van een ander. De uitkomst van die massale verwoesting zijn wij. Maar ook al is het leven van mijn ouders en grootouders bruusk uitgewist voor ons houdt het niet op. Wij hopen op een dag naar onze geboortestreek te kunnen terugkeren.”

In de smalle steegjes worden we achtervolgd door tientallen nieuwsgierige kinderen. Sommigen reageren agressief op onze aanwezigheid. Ze zien er verwaarloosd uit en rennen doelloos door de steegjes. Mahmoud: “Balata Camp telt zo’n 6000 kinderen tussen 6 en 15 jaar. Voor hen is er nauwelijks speelruimte of ontspanning. De miserabele levensomstandigheden, de vaak problematische gezinssituaties en het dagelijkse geweld bezorgen de kinderen heel wat trauma’s. Ook de jonge kinderen in Balata Camp zijn getuige van de nachtelijke invallen van het Israëlische leger en van de buitengerechtelijke executies. Zij zien hoe hun huizen vernield worden en hoe het Israëlische leger geweld gebruikt tegen hun ouders, broers en zussen. Ook zij lopen het risico doodgeschoten te worden door Israëlische soldaten of het slachtoffer te worden van een verdwaalde kogel. Geweld is hun realiteit en elk nieuw incident vergroot de haat tegen de Israëli’s. Niet toevallig speelde Balata Camp een grote rol in beide Intifada’s. De Al Aqsa Brigades, één van de grote gewapende groeperingen, werd hier opgericht”

“Wij werken actief met deze kinderen en dat is erg belangrijk want zij zijn bepalend voor de toekomst van Palestina. Een kind dat opgroeit in een vluchtelingenkamp zoekt zijn eigen identiteit. Daarom hebben wij het Jaffa Cultural Center opgericht.” Zij leren hier alles over hun afkomst, over hun geboortestreek Jaffa. Verder hebben we bibliotheken, muziek- en dansprogramma’s en films. We organiseren uitstappen en zomerkampen. Om om te gaan met hun woede en frustraties hebben deze kinderen een uitlaatklep nodig. Die proberen we hen op een positieve manier te bieden. Zo gaan ze zich niet alleen identificeren met geweld maar leren ze hun eigen persoonlijkheid en talenten ontdekken.”

lees verder: “Ligt Spanje voor of na het checkpoint?”
laatste pagina (met mogelijkheid tot reageren): “In andere kampen verdwijnt de helft van het geld, hier verdwijnt alles.”

Tekst en foto's: Pieter Stockmans, september 2008

Klik hier voor een fotoslideshow van het bezoek aan de vluchtelingenkampen.
Voor een uitgebreid artikel over Shuafat Camp, zie de blog van Pieter Stockmans.
Meer linken: Info Palestijnse vluchtelingen - Vluchtelingen-kaarten - Vluchtelingen-video's