In 1948 ondergingen zeker 500 Palestijnse dorpen etnische zuiveringen door Israëlische troepen. Honderdduizenden Palestijnen verlieten noodgedwongen hun land. Sindsdien verhindert Israël de terugkeer van de vluchtelingen. De Palestijnen verwijzen naar deze gebeurtenis als de ‘Nakba’ of ‘grote catastrofe’. Om een oplossing voor al deze vluchtelingen te vinden, leasden de Verenigde Naties kleine stukjes land , doorgaans niet meer dan een vierkante kilometer, en kreeg elke familie een tent om in te wonen. Aanvankelijk geloofden de vluchtelingen dat ze snel naar huis zouden terugkeren. Maar zestig jaar later wonen ze er nog altijd. Hun kinderen en kleinkinderen zijn in de vluchtelingenkampen geboren. Op dezelfde kleine oppervlakten leven intussen vijf keer zoveel mensen. De tenten hebben plaatsgemaakt voor zelfgebouwde schamele huizen en veel te smalle, vuile steegjes. Vluchtelingenkampen die bedoeld zijn als tijdelijke noodoplossing zouden moeten verdwijnen van zodra de bewoners kunnen terugkeren of elders kunnen integreren. In het Palestijns-Israëlisch conflict leven er na 60 jaar nog altijd vluchtelingen in kampen. De noodsituatie is permanent geworden, een trieste paradox.

Toch is het recht op terugkeer een universeel mensenrecht , ook voor de Palestijnse vluchtelingen dus. Dit is expliciet erkend door de Algemene Vergadering en de Veiligheidsraad van de VN.

Anders dan de doorsnee vluchtelingen moeten Palestijnse vluchtelingen niet beschermd worden tegen een terugkeer naar het herkomstland maar willen ze net terugkeren naar dat land. Oorspronkelijk konden ze nog werken in Israël. Maar na de tweede Intifada of Palestijnse opstand in 2000 met een reeks Palestijnse zelfmoordaanslagen in Israël, verdween ook die mogelijkheid bijna helemaal. In deze context van angst en wantrouwen kon de Israëlische regering in 2002 starten met de bouw van de omstreden muur in de Palestijnse gebieden. Vooral Palestijnse vluchtelingen werden het slachtoffer van het Israëlische afscheidingsbeleid omdat zij automatisch als een gevaar voor de veiligheid werden beschouwd. Sindsdien is de werkloosheid in de kampen fors toegenomen. Als gevolg daarvan is het aantal vluchtelingen dat afhankelijk is van hulp van de Verenigde Naties ook sterk gestegen. Toch neemt jaarlijks het VN-budget per vluchteling af. Sommige VN-lidstaten pleiten zelfs voor de afschaffing van UNRWA omdat ze vinden dat dit VN-orgaan het vluchtelingenprobleem mee in stand houdt. UNRWA voorziet in de basisbehoeften van de vluchtelingen maar biedt geen structurele oplossingen voor de situatie.

kaart: Overzicht van alle Palestijnse vluchtelingenkampen in de Westelijke Jordaanoever

→ terug naar het verslag van Pieter Stockmans