We spreken af bij hem thuis in hartje Turnhout.
Hatim werkt ’s nachts als parkingbewaker in het cultuur-
centrum Warande in Turnhout. Overdag boetseert en schildert hij. In de woonkamer valt meteen het geschilderde doek op. Meer dan een meter hoog is het en zeker even breed. Het blijkt Hatim’s jongste ‘olieverf op doek’ te zijn: ‘My feeling in Belgium’

Ik zie een plaats ergens in Afrika, een muur, vuur en mensen die door dat vuur stappen. Toch heet het ‘My feeling in Belgium’?
“België zie je niet. Het ligt achter de muur en het vuur. Op de voorgrond zie je Afrikanen die de Belgen graag willen vertellen over hun land en cultuur. Ze hebben van alles meegebracht, voedsel, drank. In de vlammen zie je een opening maar die is erg klein. Het is dus moeilijk om erdoor te geraken. Bovendien loop je het risico je te verbranden.”

Bedoel je dat het niet makkelijk is om met Belgen contact te leggen?
“Ik woon hier nu bijna vijf jaar en ik heb nog geen Belgische vrienden gemaakt. Geen één! Ik begrijp dat niet? Normaal gaat dat vlotjes, maar hier lukt het maar niet. Oké, de vrienden van mijn vrouw – zij is Belgische – zijn mijn vrienden geworden en in het cultuurcentrum de Warande heb ik een goeie collega. Maar dat is iets anders dan een goeie vriend. Er is een dikke muur tussen Belgen en migranten en wat meer is, die muur is er ook tussen Belgen onderling.

Ben je daar in je werk fel mee bezig?
In mijn hoofd ben ik daar fel mee bezig en dus ook in mijn werk. Ik zoek voortdurend naar verklaringen. Ik begrijp die afstand niet. Europa staat bekend om zijn grote principes en vrijheden. En voor een deel kloppen ze. Je mag hier bijvoorbeeld zeggen wat je denkt, praten met wie je wilt, maar toch ontbreekt het de Europeanen nog erg vaak aan mentale vrijheid.

Hoe bedoel je?
Voor ik mijn vrouw leerde kennen, had ik een vriendin die beweerde dat ze me graag zag. Tot bleek dat ze zich voor de buitenwereld voor mij schaamde. Overdag wilde ze bijvoorbeeld niet met me over straat lopen, uit schrik voor reacties van familie of vrienden. Als je bang bent dat anderen je nawijzen omdat je vriend een zwarte Afrikaan is, ben je niet vrij? Ik voelde me in die tijd slecht ja, en ik heb erover geschilderd.

Hier zie je dan weer mijn familie, die vanuit Soedan naar mij kijkt en op me wacht en denkt dat ik in het paradijs leef.

Maar ze vergissen zich?
Absoluut. Ik had nooit gedacht dat er in een vrij en democratisch Europa nog zoveel zou te doen zijn rond racisme. Voor mij was dat een complete verrassing. Ik dacht dat de geesten en de mentaliteit hier veel opener waren. Ik ging ervan uit dat discussies over racisme al lang gevoerd waren. Het zal ook wel met mijn ervaring met Europese toeristen in Soedan te maken hebben. Ik ben een tijdlang reisbegeleider geweest in de woestijn en heb er veel Europeanen ontmoet. Die leken altijd geïnteresseerd, vriendelijk, warm, hartelijk. Als ik aan Europa dacht, had ik vooral dàt beeld voor ogen. Naïef misschien?

Ik vermoed dat de meeste Europeanen over ‘Soedan’ ook alleen maar het beeld hebben van armoede en oorlog. Dat is wat we hier vooral te zien krijgen.
That’s true! Over een paar weken ga ik, samen met mijn vrouw en een paar vrienden, voor ’t eerst na vijf jaar naar mijn geboortestreek, mijn familie bezoeken. De dochter van één van die vrienden verklaarde ons gek. Maar Soedan is niet alleen armoede, droogte en oorlog. Soedan is het grootste land in Afrika. Als ik vanuit mijn geboorteplaats naar het zuiden, naar Darfour wil reizen, ben ik zeven dagen onderweg. Met het vliegtuig is dat 4 uur. Khartoem is een drukke, levendige stad met veel migranten. Er zijn 300 verschillende stammen en er worden 200 dialecten gesproken. Soedan heeft enorm veel economisch potentieel. Dat we op de lijst van arme landen staan, komt alleen door de oorlog in het zuiden.

Schilderde en boetseerde je ook al in Soedan?
“Ik ben geboren en opgegroeid in Kosti, een kleine stad, zo’n 700 kilometer van de hoofdstad Khartoem. Wij woonden dicht bij de rivier de Nijl waar je een speciaal soort klei vindt. Ik was zes toen ik mijn eerste beeldjes van klei maakte. Ik had ook een vriendje van wie de vader erg mooi schilderde. Ik genoot ervan om die man bezig te zien en probeerde hem na te bootsen.

Wilde je graag kunstenaar worden?
Ik heb altijd ‘dingen’ gemaakt – ook met hout bijvoorbeeld. Maar ik was daar toen niet bewust mee bezig. Na mijn humaniora ben ik in Khartoem psychologie gaan studeren, geen kunstopleiding. Na twee jaar heb ik die studie stopgezet. Ik was de tweede oudste van 14 kinderen en mijn vader had het in die tijd financieel erg moeilijk. Ik ben op mijn twintigste gaan werken, zo simpel is dat. Ik kon aan de slag als reisbegeleider in de woestijn van Soedan. Later trok ik naar Libië en werkte er vier jaar ‘in de bouw’. Ik heb nog gewoond en gewerkt in Tsjaad, Egypte en Kameroen.

Een rusteloze ziel?
Enorm. Ik ben de enige van de familie hoor. De rest woont in Soedan. Al mijn broers en zussen hebben gestudeerd en zijn intussen aan de slag. Ik hoef niet langer geld op te sturen. Eén van mijn broers verdient ginder het dubbel van wat ik hier verdien.

Heb je al iets met je werken gedaan? Tentoongesteld, verkocht?
Vorig najaar heb ik mijn werken kunnen tonen op een Refugee Conference aan de Amerikaanse Universiteit in Washington DC en ook in Gateway Heliport Gallery in Silver Spring.

Maar ik zou ze heel graag een keer tonen aan andere kunstenaars of aan kunstkenners. Voorlopig schilder ik wat ik voel, wat in mij leeft. Ik weet niet of ik echt talent heb. Ik vind het gewoon fijn. Ik begin eraan en zie wel waar ik uitkom. Toch zou ik mezelf graag verbeteren maar weet niet goed hoe ik dat moet aanpakken of waar ik daarvoor terecht kan. Zeker als je ook nog eens werkt, is het moeilijk om je weg te vinden en de juiste opleiding te zoeken. Bovendien zijn kunstopleidingen erg duur, net als het materiaal. Ik probeer te sparen en als ik voldoende geld en tijd heb, hoop ik een geschikte kunstopleiding te kunnen volgen.

http://hatim.mosaicglobe.com/

Gonnie Put
(06/2007)