Vluchtelingennieuws

Een gesprek aangaan over vrijwillige terugkeer met asielzoekers roept vaak schroom op bij de begeleiders. Toch heeft ook terugkeer een plaats binnen de terugkeerbegeleiding. Vluchtelingenwerk wil begeleiders hierin ondersteunen en ontwikkelde voor hen een methodiek rond toekomstbegeleiding, 'Maak de toekomstpuzzel'. De methodiek reikt concrete tips en hulpmiddelen aan om een gesprek over terugkeer aan te gaan. Vandaag wordt deze methodiek ook voorgesteld tijdens de presentatie 'Toekomstbegeleiding: Methodiek & Toepassing'. De methodiek kan hier gedownload worden.

'Samenleving en politiek', het maandblad dat een kritische blik werpt op maatschappelijke en politieke problemen, bundelt in zijn januarinummer open brieven aan de regering Di Rupo I. Ook Vluchtelingenwerk kruipt in de pen. Els Keytsman, directeur van Vluchtelingenwerk Vlaanderen en Anne Van Lancker, voorzitter van Vluchtelingenwerk Vlaanderen schrijven een open brief aan de Staatssecretaris voor Asiel en Migratie Maggie De Block. Ze roepen de nieuwe staatssecretaris op meer in te zetten op vrijwillige terugkeer, de opvangcrisis ernstig te nemen en de expertise van de betrokken partners ten volle te benutten.

   De open brief    Delen

Toch bouwt De Block opvangplaatsen af!
Vandaag werden nog maar eens mensen met recht op opvang op straat gezet in de vrieskou. Cynisch genoeg is staatssecretaris voor Asiel en Migratie Maggie De Block net nu begonnen met de afbouw van 1900 opvangplaatsen, 400 per maand. ‘Asielzoekers, families zonder papieren met kinderen en niet-begeleide minderjarige vreemdelingen hebben bij wet recht op opvang. Hen elke dag op straat zetten is onwettig en in deze vrieskou, levensgevaarlijk. Er is dus nood aan meer opvangplaatsen,’ zegt Anne Dussart, woordvoerder van SOS Opvang, het consortium van 8 ngo’s opgericht om de opvangcrisis het hoofd te bieden.

tags:  opvangcrisis  opvang  

Vandaag stelde de staatssecretaris voor asiel en migratie Maggie De Block haar beleidsnota rond de opvang van asielzoekers voor in het parlement. Vluchtelingenwerk is blij te zien dat er aandacht is voor de opvang van niet-begeleide minderjarige vreemdelingen, een flexibel opvangnetwerk en vrijwillige terugkeer. Toch blijft een snelle oplossing voor de opvangcrisis uit. Ondertussen worden nog altijd asielzoekers, ook kinderen op straat gezet in de vrieskou. Levensgevaarlijk. Nochtans hebben ze bij wet én als mens recht op opvang.

In de beleidsnota van de staatssecretaris wordt inleidend een korte schets gemaakt van het opvangnetwerk. Daaruit blijkt hoe dramatisch de situatie is. Het opvangnetwerk is al enkele jaren oververzadigd en in 2011 kwamen opnieuw heel wat asielzoekers, mannen, vrouwen en kinderen op straat te staan. Fedasil (Federaal agentschap voor de opvang) kon hen geen opvangplaats toewijzen.

Snelle oplossing opvangcrisis?
Het is dan ook terecht dat de staatssecretaris het aanpakken van de opvangcrisis als de meest dringende uitdaging van haar beleid ziet. In de beleidsnota komt naar voor dat er om de opvangcrisis op te lossen er op korte termijn meer opvangplaatsen moeten komen. Toch ontbreekt het aan een concreet actieplan. Er wordt niet vermeld hoeveel extra plaatsen er bij dienen te komen, hoe de extra opvangcapaciteit gecreëerd zal worden en op welke termijn dit staat te gebeuren. Om geloofwaardig te zijn had de beleidsnota toch meer concrete oplossingen naar voor moeten schuiven. Het vriest buiten en ook vandaag staan er mensen op straat. De overheid belooft al lang een snelle oplossing die er tot nu toe nooit is gekomen.

Materieel spreidingsplan geen snelle oplossing opvangcrisis
De staatssecretaris schuift wel naar voor dat er snel werk gemaakt zal worden van een vrijwillig materieel spreidingsplan. Dit betekent dat sommige gemeentes aangemoedigd zullen worden om lokaal een opvanginitiatief voor asielzoekers op te richten. Een materieel spreidingsplan is een goed plan maar heeft enkel resultaat op lange termijn. Een lokaal opvanginitiatief oprichten neemt tijd in beslag, zeker als de maatregel niet meteen verplicht is. Een oplossing voor de opvangcrisis op korte termijn zal het materieel spreidingsplan dus niet vormen. Bovendien stelt zich de vraag hoe lang de overheid zal wachten om een materieel spreidingsplan verplicht te maken indien het onvoldoende opvangplaatsen oplevert. De regering maakte eind 2010 al middelen vrij voor 2000 extra lokale opvanginitiatieven. Meer dan een jaar later zijn slechts 749 van de 2000 opgericht en 517 in de pipeline. Iets meer dan de helft dus. Als de regering met extra aansporingen de gemeentes niet kan overhalen bijkomende lokale opvanginitiatieven op te richten moet snel kunnen worden over gegaan tot het verplicht uitvoeren van het materieel spreidingsplan.

Enkel financieel spreidingsplan werkt op korte termijn
Gezien de ernst en de urgentie van de situatie blijft het dan ook onbegrijpelijk dat de optie van een financieel spreidingsplan wordt uitgesloten. Een financieel spreidingsplan kan asielzoekers die al heel lang in het opvangnetwerk verblijven rechtvaardig en eerlijk spreiden over de Belgische gemeentes. De gemeentes staan dan in voor financiële steun en het zoeken naar een woning. Zo komt er plaats vrij in het federale opvangnetwerk en kunnen asielzoekers die hier nieuw aankomen op een menswaardige manier worden opgevangen. Deze maatregel gaat heel wat sneller en is ook goedkoper en flexibeler dan het openen van nieuwe noodopvang of het creëren van bijkomende opvangplaatsen via een materieel spreidingsplan.

Positieve elementen
Er zitten ook heel wat positieve elementen in de beleidsnota. Zo blijft het recht op materiële hulp behouden voor asielzoekers in beroep bij de Raad van State. Komt er een evaluatie van het huidige opvangmodel. Is er de intentie om flexibeler te kunnen inspelen op de wisselende bezetting in het opvangnetwerk. En is er aandacht voor de opvang van niet-begeleide minderjarigen vreemdelingen. Die aandacht is noodzakelijk want er is een groot tekort aan aangepaste opvangplaatsen en heel wat niet-begeleide minderjarigen komen op hotel of op straat terecht.

Moeizame uitstroom
Ook de uitstroom uit de opvang van personen met een verblijfsstatuut krijgt de nodige aandacht. Als iemand een verblijfsstatuut krijgt moet die binnen de twee maanden het opvangnetwerk verlaten. De uitstroom naar de gewone huisvestingsmarkt verloopt zeer moeilijk omdat het meestal onmogelijk blijkt op twee maanden tijd een betaalbare en kwaliteitsvolle woning te vinden. In de bestaande opvangstructuren verblijven immers heel wat mensen met een verblijfsstatuut: erkende vluchtelingen, personen met de subsidiaire beschermingsstatus (oorlogsvluchtelingen) en geregulariseerden. Zij maken zes procent uit van het aantal personen in het opvangnetwerk en vullen dus opvangplaatsen in voor nieuw aangekomen asielzoekers. De staatssecretaris legt in haar nota de vinger op de wonde maar kan nog geen concrete oplossingen aanreiken om iets aan dit probleem te doen.

Kwaliteitsvolle opvang?
Naast deze positieve elementen missen we echter maatregelen die de kwaliteit van de opvang vooropstellen. De opvangcrisis mag immers geen excuus zijn om niet langer te werken aan de missie die de Opvangwet (de wet die de opvang regelt) vooropstelde. Vele aspecten van de Opvangwet blijven dode letter. Er ontbreken maar liefst meer dan twintig Koninklijke Besluiten of Ministeriële Besluiten De beleidsnota lijkt voorbij te gaan aan het vele werk dat op dit vlak nog moet gebeuren.

Vrijwillige terugkeer
Tot slot krijgt vrijwillige terugkeer veel aandacht in de beleidsnota. Terugkeer zal integraal deel uit maken van de begeleiding van alle asielzoekers. Dat is positief, op voorwaarde dat dit op de juiste manier wordt aangepakt. De focus mag niet enkel op terugkeer liggen, maar wel op een duurzame toekomst. Of die nu in België of ergens anders ligt. Vertrouwen is daarbij heel belangrijk. Een kwaliteitsvolle begeleiding moet asielzoekers bewust en sterk maken om zelf aan een realistisch toekomstplan te kunnen werken. Mensen enkel overtuigen om terug te keren kan nooit een opdracht zijn voor de begeleiders in de opvang. Zo wordt over de integratie van mensen die mogen blijven weinig gezegd. En wat zal er gebeuren met mensen die gewoonweg niet kunnen terugkeren?

Terugkeertraject
Er komt ook een terugkeertraject voor uitgeprocedeerde asielzoekers. Dit wordt ontwikkeld en beheerd door Fedasil, de opvangpartners en de dienst Vreemdelingenzaken. Vluchtelingenwerk staat als opvangpartnerklaar om de eerste gesprekken over dit traject aan te vatten. Uit ervaring weten we dat vrijwillige terugkeer enkel werkt als er een duurzaam alternatief wordt aangeboden. Goed uitgebouwde terugkeerprogramma’s zijn dus een absolute voorwaarde. Wanneer er meer voorbereidingstijd nodig is moet de vertrektijd flexibel zijn. Als de staatssecretaris oprecht aan vrijwillige terugkeer wil werken, zal zij hier rekening mee moeten houden.

Open terugkeercentra gedoemd te mislukken
Ten slotte vermeldt de nota de mogelijkheid om open terugkeercentra voor gedwongen terugkeer te openen. Maar Vluchtelingenwerk gelooft niet in de oprichting van zo’n centra. Door afgewezen asielzoekers en mensen zonder papieren te isoleren in aparte centra creëer je een afschrikeffect. Mensen zullen eerder onderduiken dan naar centra te trekken die ze met verwijdering associëren. Zowel in België als in Nederland werd reeds aangetoond dat het idee van een open terugkeercentrumgedoemd is om te mislukken: Toen er in België een eerste keer een open terugkeercentrum kwam in 2002-2003 dook 84% van de mensen onder. In Nederland keerde slechts 29% van de personen die in het centrum aankwam ook effectief terug. Door te snel te dreigen met gedwongen terugkeer schrik je mensen af en jaag je hen in de illegaliteit.

tags:  opvangcrisis  niet begeleide minderjarigen  vrijwillige terugkeer  opvang

In De Morgen van vandaag vertelt staatssecretaris voor Asiel en Migratie Maggie De Block dat het een positief signaal is dat ngo’s zelf noodopvang organiseren. Ze heeft het hier over SOS Opvang, een consortium van 8 ngo’s. SOS Opvang organiseert sinds december geen noodopvang maar uitzonderlijk noodhulp voor mensen op straat die bij wet recht hebben op opvang. SOS Opvang is verbouwereerd over deze uitspraak: ‘Deze mensen opvangen is niet onze verantwoordelijkheid maar die van onze regering. SOS Opvang is dus allerminst een positief signaal,’ zegt Anne Dussart, woordvoerder SOS Opvang.

tags:  opvang  opvangcrisis