Traditioneel begint elk nieuw jaar met goede voornemens. Ook voor de Commissaris-generaal voor de Vluchtelingen en de Staatlozen. ‘Kwaliteit’ en ‘efficiëntie’ zijn de twee sleutelbegrippen in het gesprek met Dirk Van den Bulck.
De huidige Commissaris-generaal bouwde vanuit juridisch eerstelijnswerk in het Brusselse integratiecentrum Foyer een ruime ervaring op in het vreemdelingen- en vluchtelingenrecht. Daarna werkte hij ondermeer als expert op het kabinet van toenmalig minister van Binnenlandse Zaken Louis Tobback. Intussen is hij drie jaar baas van het Commissariaat-generaal voor de Vluchtelingen en de Staatlozen. Deze federale onafhankelijke asieladministratie telt 380 werknemers van wie meer dan een derde dagelijks asielzoekers verhoort.
Waar legt u – als Commissaris-generaal - de klemtonen?
Net als mijn voorgangers werd ik geconfronteerd met een enorme achterstand in de behandeling van asieldossiers. Nu die bijna is weggewerkt, wil ik met heel de ploeg komen tot een nog betere beoordeling en behandeling van asieldossiers, met behoud van efficiëntie.
Op welke manier zoal?
We buigen ons over vragen als: Hoe moeten we de verhoren van asielzoekers inleiden? Hoe moeten we hen ontvangen? Hoe richten we verhoorlokalen in? Op welke manier moeten we nog beter de culturele achtergrond in rekening brengen? Welke technieken gebruiken we om te gaan oordelen of een verhaal waar is of niet?
Daarnaast streven we naar meer transparantie. Dat houdt ondermeer in dat we meer informatie geven over hoe een verhoor gebeurt zodat de asielzoeker zich beter kan voorbereiden. We willen ook naar een ruimer communicatiebeleid, zowel over onze werking als over het vluchtelingenthema. Wat is de situatie van de vluchteling in de wereld?
Een ander belangrijk aandachtspunt is de Europese harmonisering van het asiel- en migratiebeleid. Die is gepland in 2010. Ik wil daar al Commissaris-generaal maximaal aan meewerken. Zowel in de praktische samenwerking met andere asiel- en internationale instanties als bij de voorbereiding van nieuwe wetgevende initiatieven. Die zijn zeker nodig want met de bestaande Europese richtlijnen zullen we nooit tot een geharmoniseerd beleid komen.
U pleitte vorig jaar openlijk voor de hervestiging van vluchtelingen die in erbarmelijke omstandigheden in vluchtelingenkampen leven in de buurt van conflictregio’s als Darfour, Somalië en Irak. België zou er vluchtelingen kunnen opleiden om ze daarna in ons land mee in te schakelen in onze arbeidsmarkt? Gaat het dan alleen maar om de economisch sterken?
Het Commissariaat-generaal kan een - weliswaar beperkte - rol spelen in de globale benadering van asiel en migratie. Bij hervestiging van vluchtelingen blijven de meest kwetsbaren, de vluchtelingen voor wie de nood het meest acuut is, prioritair. Maar als de discussie ruimer is en gaat over migratie en arbeidsmigratie, dan pleit ik ervoor om de groep van vluchtelingen niet te vergeten. In vluchtelingenkampen leven ongetwijfeld mensen met heel wat potentieel. Mits een korte voorbereiding kunnen ook zij tegemoet komen aan de socio-economische behoeften in België.
Bovendien is politiek de vraag niet langer of bijkomende migratie nodig is, maar op welke manier?. Dat is toch wel een interessante evolutie. Vijftien jaar geleden was de voornaamste topic asiel en dan vooral het misbruik van asiel. De politieke agenda’s werden daardoor bepaald. Intussen is asiel een deelaspect geworden van een globale migratie. Er is veel meer aandacht voor illegale immigratie, voor regularisatie, precies omwille van die gewijzigde socio-economische context.
Toch wordt door beleidsmakers en asielinstanties in de Belgische pers nog vaak gehamerd op misbruik van de asielprocedure. Als Vluchtelingenorganisatie moeten wij vaststellen dat er ook een keerzijde is. Nog altijd vallen echte vluchtelingen uit de boot.
Vaak gaat het dan om een asielzoeker die ons niet de volledige waarheid heeft verteld of nagelaten heeft bepaalde documenten te tonen. De beslissing is dan genomen op grond van een onvolledig of onjuist verhaal. Het is erg belangrijk om asielzoekers aan te sporen de waarheid te vertellen.
Belgische politici en in hun kielzog de media toetsen het succes van het asielbeleid af aan het aantal asielaanvragen. Als dat aantal daalt, lijkt het doel bereikt. Geldt dat ook voor de Commissaris-generaal?
Voor mij is het allerbelangrijkste dat degenen die bescherming nodig hebben, die bescherming ook krijgen. En dat de toegang tot een asielprocedure verzekerd blijft, nationaal, maar ook internationaal.
Krijgen er in ons land ook effectief meer mensen bescherming?
Ja, en dat is niet omdat wij soepeler zouden zijn maar omdat er onder de recente asielaanvragen meer effectief gegronde dossiers zitten dan in het verleden. De stijging is voor een deel te verklaren door de invoering van de subsidiaire bescherming voor ondermeer oorlogsvluchtelingen. Maar ook het percentage dat als vluchteling erkend wordt, is gestegen. Wij blijven prioriteit geven aan de toepassing van het Vluchtelingenverdrag. Ik wil niet stappen in een scenario waar we het Verdrag strikter gaan interpreteren.
Hoe groot is de stijging?
In 2006 kreeg 15 procent een beschermingsstatuut, vorig jaar was dat 20 procent.
Hoe reageert het Commissariaat-generaal op asielzoekers, afkomstig uit landen, waar plots een conflict uitbreekt, zoals Kenia bijvoorbeeld?
In de paar dossiers van Keniaanse asielzoekers worden voorlopig geen beslissingen genomen.
Hoelang bevriest u die dossiers dan? Streefdoel is dat elk asieldossier binnen een redelijke termijn behandeld wordt
De situatie in de wereld evolueert voortdurend. Veertien dagen nadat je een beslissing genomen hebt, kan de situatie alweer veranderd zijn. Wat de Kenianen betreft, zullen we niet voor lang bevriezen en een beslissing nemen, rekening houdend met de nieuwe situatie.
U ziet voor uzelf een rol weggelegd in een ruimer migratiedebat. Koestert u, net als uw voorganger en huidig Brussels minister van mobiliteit en openbare werken, Pascal Smet, politieke ambities?
Nee, ik zou geen goed politicus zijn. Ik wil wel mijn expertise ter beschikking stellen. De huidige situatie is trouwens zeer boeiend. Asiel is een deelaspect geworden binnen een ruimer migratiedebat. Precies omdat er nood is aan nieuwe migraties is er meer opening en zijn er duidelijkere perspectieven.
Gonnie Put
foto's: Reginald Dierckx
(01/2008)
